ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

តាមសព្វវចនាធិប្បាយវិគីភីឌា ប្រវត្តិសាស្ត្រយោធា គឺជាវិស័យសិក្សាអំពីជម្លោះប្រដាប់អាវុធក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រមនុស្សជាតិ និងឥទ្ធិពលរបស់វាទៅលើសង្គម វប្បធម៌ សេដ្ឋកិច្ច ព្រមទាំងការផ្លាស់ប្តូរទំនាក់ទំនងក្នុងតំបន់ និងអន្តរជាតិ។ វិស័យនេះគ្របដណ្តប់គ្រប់ទិដ្ឋភាពនៃសង្គ្រាម ចាប់តាំងពីយុទ្ធសាស្ត្រ បច្ចេកវិទ្យា រហូតដល់ផលប៉ះពាល់ខាងនយោបាយ និងសង្គម។ អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រយោធាសិក្សាសមរភូមិធំៗ ការវិវត្តនៃអាវុធ និងតួនាទីរបស់មេដឹកនាំក្នុងការកំណត់ជោគវាសនាប្រទេស។ ការយល់ដឹងពីប្រវត្តិសាស្ត្រនេះ ជួយឱ្យមនុស្សជំនាន់ក្រោយរៀនសូត្រពីកំហុសអតីតកាល។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

កត្តាភូមិសាស្ត្រមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងលើយុទ្ធសាស្ត្រយោធា។ តំបន់ដែលមានទន្លេ ភ្នំ ឬវាលទំនាប បានកំណត់រូបរាងនៃការប្រយុទ្ធ។ ឧទាហរណ៍ អរិយធម៌បុរាណនៅមេសូប៉ូតាមី ដូចជាអាសស៊ែរី បានប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនឡោមព័ទ្ធដើម្បីវាយប្រហារទីក្រុងដែលមានកំពែង ដូចដែលបង្ហាញក្នុងថ្មឆ្លាក់ពីសតវត្សទី ៨ មុនគ.ស. (រូបភាព) ដែលរកឃើញនៅនិមរុដ (Nimrud)។ ខាងផ្នែកប្រជាជន ប្រជាជាតិនីមួយៗមានទំនៀមទម្លាប់យោធាផ្ទាល់ខ្លួន ចាប់ពីកងទ័ពថ្មើរជើងក្រិក (hoplites) ដល់ទ័ពសេះពនេចរ។ សង្គម និងវប្បធម៌របស់ពួកគេ បានកំណត់របៀបធ្វើសង្គ្រាម និងការរៀបចំកងទ័ព។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រយោធាចាប់ផ្តើមពីសម័យបុរេប្រវត្តិ ដោយមានការប្រយុទ្ធគ្នារវាងកុលសម្ព័ន្ធ ប៉ុន្តែកំណត់ត្រាជាលាយលក្ខណ៍អក្សរបានលេចឡើងក្នុងសម័យអរិយធម៌បុរាណ។ យោងតាមវិគីភីឌា សមរភូមិកាដេស (Battle of Kadesh) ក្នុងឆ្នាំ ១២៧៤ មុនគ.ស. រវាងអេហ្ស៊ីប និងអាណាចក្រហ៊ីតធីត គឺជាសមរភូមិដ៏សំខាន់មួយដែលមានកំណត់ត្រាលម្អិត ហើយព្រះចៅរាមសេសទី ២ ត្រូវបានបង្ហាញក្នុងរូបចម្លាក់នៅអាប៊ូស៊ីមប៊ែល កំពុងប្រយុទ្ធលើរទេះសេះ។

នៅសម័យបូរាណក្រោយមក ក្រិក និងរ៉ូមបានបង្កើតកងទ័ពដែលមានវិន័យខ្ពស់ ហើយនៅអាស៊ី ចិនបានបង្កើតកងទ័ពដ៏ធំដូចជាកងទ័ពសូរ្យព្រះ (Terracotta Army) ដើម្បីការពារព្រះមហាក្សត្រ។ ការផ្លាស់ប្តូរដ៏ធំមួយបានកើតឡើងនៅសតវត្សទី ១៤ នៅពេលបច្ចេកវិទ្យាគ្រឿងផ្ទុះ (gunpowder) បានទៅដល់អឺរ៉ុប ហើយចាប់ផ្ដើមប្រើប្រាស់ក្នុងសង្គ្រាម។ តាមវិគីភីឌា រូបភាពលោកខាងលិចដំបូងគេដែលបង្ហាញការប្រើកាំភ្លើងធំក្នុងសមរភូមិ គឺជាការឡោមព័ទ្ធទីក្រុងអ័រលេអង់ (Siege of Orléans) នៅឆ្នាំ ១៤២៩។ បន្តិចម្ដងៗ អាវុធដែលប្រើគ្រឿងផ្ទុះបានជំនួសធ្នូ និងដាវ ហើយសមរភូមិនានាដូចជា សមរភូមិឆាល់ឌីរ៉ាន (Battle of Chaldiran) ក្នុងឆ្នាំ ១៥១៤ និងសមរភូមិណាហ្គាស៊ីណូ (Battle of Nagashino) ក្នុងឆ្នាំ ១៥៧៥ បានបង្ហាញពីអានុភាពនៃកាំភ្លើងខ្លី (arquebuses) និងកាំភ្លើងធំ។

ដល់សតវត្សទី ១៩ និង ២០ បដិវត្តន៍ឧស្សាហកម្មបាននាំមកនូវអាវុធដែលមានកម្លាំងបំផ្លិចបំផ្លាញកាន់តែខ្លាំង។ សង្គ្រាមលោកទាំងពីរ បានបំផ្លាញជីវិតមនុស្សរាប់លាននាក់ ហើយយុគសម័យនុយក្លេអ៊ែរបានធ្វើឱ្យសង្គ្រាមសរុប (total war) ក្លាយជាការគំរាមកំហែងដល់អត្ថិភាពមនុស្សជាតិ។ ទោះយ៉ាងណា ការសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រទាំងនេះ នៅតែជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការយល់ដឹងអំពីសន្តិភាព និងសន្តិសុខសកល។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សង្គ្រាមបានជះឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងដល់សេដ្ឋកិច្ច។ ការផលិត និងផ្គត់ផ្គង់សម្ភារៈយោធា ត្រូវការធនធានធម្មជាតិ និងកម្លាំងពលកម្មយ៉ាងច្រើន។ នៅក្នុងសតវត្សទី ២០ ឧស្សាហកម្មយោធាបានក្លាយជាផ្នែកស្នូលនៃសេដ្ឋកិច្ចជាតិ ជាពិសេសនៅប្រទេសមហាអំណាច។ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម ការកសាងឡើងវិញបានជំរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ច ប៉ុន្តែក៏បន្សល់ទុកបំណុលសាធារណៈធំធេងផងដែរ។

ផ្នែកវប្បធម៌ សង្គ្រាមត្រូវបានថតក្នុងសិល្បៈតាំងពីបុរាណកាល។ រូបចម្លាក់ដូចជាក្តារមឈូសធំរបស់លូដូវីស៊ី (Great Ludovisi sarcophagus) ពីសតវត្សទី ៣ ដែលបង្ហាញការប្រយុទ្ធរវាងរ៉ូម៉ាំង និងហ្គោត (Goths) គឺជាសក្ខីភាពនៃការចងចាំវីរភាព។ សារមន្ទីរប្រវត្តិសាស្ត្រយោធានៅទូទាំងពិភពលោក រក្សាទុកវត្ថុតាងទាំងនេះ ដើម្បីអប់រំ និងរំលឹកដល់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នៅសម័យទំនើប ប្រវត្តិសាស្ត្រយោធានៅតែមានភាពពាក់ព័ន្ធ ដោយសារមេរៀនពីអតីតកាលជួយដល់គោលនយោបាយការពារជាតិ និងយុទ្ធសាស្ត្រការទូត។ ការអភិវឌ្ឍបច្ចេកវិទ្យាដូចជាកាំភ្លើងធំទំនើប (រូបភាព) និងយន្តហោះគ្មានមនុស្សបើក (drones) បានផ្លាស់ប្តូរមុខមាត់សង្គ្រាម ប៉ុន្តែគោលការណ៍យុទ្ធសាស្ត្រមូលដ្ឋាននៅតែដដែល។

សម្រាប់អ្នកអានរបស់ចង្វាក់ខ្មែរ ប្រវត្តិសាស្ត្រយោធាក៏មានសារៈសំខាន់ក្នុងការយល់ដឹងអំពីអតីតកាលរបស់កម្ពុជាផងដែរ។ ប្រទេសកម្ពុជាធ្លាប់ឆ្លងកាត់សង្គ្រាមស៊ីវិល របបប្រល័យពូជសាសន៍ និងអន្តរាគមន៍អន្តរជាតិ។ ការសិក្សាពីបទពិសោធន៍ទាំងនេះ អាចជួយប្រជាជនខ្មែរកសាងអនាគតប្រកបដោយសន្តិភាព និងវិបុលភាព។