គ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិ

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសព្វវចនាធិប្បាយ Wikipedia គ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិ គឺជាផលប៉ះពាល់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរលើសង្គម ឬសហគមន៍ ដែលបណ្តាលមកពីបាតុភូតធម្មជាតិ ឬហានិភ័យ។ ឧទាហរណ៍នៃហានិភ័យធម្មជាតិរួមមាន ការបាក់ដី រាំងស្ងួត រញ្ជួយដី ទឹកជំនន់ រលកកម្តៅ ការរអិលបាក់ដី (រួមទាំងការរអិលបាក់ដីក្រោមសមុទ្រ) ព្យុះត្រូពិក សកម្មភាពភ្នំភ្លើង និងភ្លើងឆេះព្រៃ។ ហានិភ័យបន្ថែមទៀតរួមមាន ព្យុះទឹកកក ព្យុះធូលី ព្យុះភ្លើង ព្រឹល ព្យុះទឹកកកស្រទាប រណ្តៅលិចទឹក ព្យុះផ្គរ ខ្យល់ព្យុះកួច និងរលកយក្សស៊ូណាមិ។

គ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិមិនត្រឹមតែជាបាតុភូតធម្មជាតិប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវាកើតឡើងនៅពេលដែលបាតុភូតទាំងនោះប៉ះពាល់ដល់មនុស្ស និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ។ ផលប៉ះពាល់អាចរួមមានការបាត់បង់ជីវិត ការខូចខាតសេដ្ឋកិច្ច ការបំផ្លាញបរិស្ថាន និងការផ្លាស់ទីលំនៅរបស់ប្រជាជន។ តាម Wikipedia ការកើនឡើងនៃចំនួនប្រជាជននៅក្នុងតំបន់ហានិភ័យ និងការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ បានធ្វើឱ្យគ្រោះមហន្តរាយទាំងនេះកាន់តែញឹកញាប់ និងធ្ងន់ធ្ងរជាងមុន។ ដូច្នេះ ការយល់ដឹងអំពីគ្រោះមហន្តរាយ និងការកាត់បន្ថយហានិភ័យ គឺជារឿងចាំបាច់សម្រាប់សង្គមទូទាំងពិភពលោក។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាម Wikipedia ការបែកចែកភូមិសាស្ត្រនៃគ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិមិនស្មើគ្នាទេ។ តំបន់ដែលស្ថិតនៅលើរង្វង់ភ្លើងប៉ាស៊ីហ្វិក (Pacific Ring of Fire) ដូចជាប្រទេសជប៉ុន ឥណ្ឌូនេស៊ី និងហ្វីលីពីន ងាយរងគ្រោះពីរញ្ជួយដី និងការផ្ទុះភ្នំភ្លើង។ តំបន់ឆ្នេរសមុទ្រ និងតំបន់ទំនាប ងាយប្រឈមនឹងព្យុះស៊ីក្លូន រលកស៊ូណាមិ និងទឹកជំនន់ ខណៈដែលតំបន់ស្ងួតហួតហែង ងាយមានគ្រោះរាំងស្ងួត និងភ្លើងឆេះព្រៃ។

ប្រជាជនដែលរស់នៅក្នុងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ ជារឿយៗទទួលរងផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរជាង ដោយសារតែហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធខ្សត់ខ្សោយ និងភាពក្រីក្រ។ កំណើនប្រជាជននៅក្នុងតំបន់ដែលមានហានិភ័យខ្ពស់ ក៏ធ្វើឱ្យចំនួនអ្នកងាយរងគ្រោះកើនឡើងផងដែរ។ តាមរូបភាពខាងលើ ពិន្ទុវឌ្ឍនភាពកាត់បន្ថយហានិភ័យគ្រោះមហន្តរាយឆ្នាំ២០១១ បង្ហាញថាប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍មួយចំនួនមានពិន្ទុខ្ពស់ ខណៈប្រទេសក្រីក្រមានពិន្ទុទាប ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពខុសគ្នាយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការត្រៀមបង្ការ និងសមត្ថភាពឆ្លើយតប។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្របានកត់ត្រានូវគ្រោះមហន្តរាយធំៗជាច្រើន ដែលមានឥទ្ធិពលយ៉ាងខ្លាំងលើសង្គមមនុស្ស។ យោងតាម Wikipedia គ្រោះមហន្តរាយដូចជាការផ្ទុះភ្នំភ្លើងវីស៊ូវីយូស ដែលបានកប់ទីក្រុង Pompeii ក្នុងឆ្នាំ៧៩ បានបន្សល់ទុកនូវមេរៀនអំពីគ្រោះភយន៍ភ្នំភ្លើង។ ការផ្ទុះភ្នំភ្លើង Tambora ក្នុងឆ្នាំ១៨១៥ បានបង្កឱ្យមាន«ឆ្នាំគ្មានរដូវក្តៅ» និងទុរ្ភិក្សនៅក្នុងតំបន់ជាច្រើន។ រញ្ជួយដីនៅទីក្រុង Lisbon ឆ្នាំ១៧៥៥ បង្កឱ្យមានរលកស៊ូណាមិ និងភ្លើងឆេះ ដែលសម្លាប់មនុស្សយ៉ាងច្រើន ហើយជាព្រឹត្តិការណ៍មួយដែលផ្លាស់ប្តូរការគិតបែបទស្សនវិជ្ជានាសម័យនោះ។

នៅសតវត្សរ៍ទី២០ និងទី២១ គ្រោះមហន្តរាយធំៗរួមមានរញ្ជួយដី San Francisco ឆ្នាំ១៩០៦ ដែលបានបំផ្លាញទីក្រុងដ៏សំខាន់ រលកស៊ូណាមិមហាសមុទ្រឥណ្ឌា ឆ្នាំ២០០៤ ដែលបង្កឡើងដោយរញ្ជួយដីកម្លាំង ៩.១ រ៉ិចទ័រ សម្លាប់មនុស្សជាង ២០០.០០០ នាក់នៅក្នុងប្រទេសជាច្រើន និងរញ្ជួយដីនៅប្រទេស Haiti ឆ្នាំ២០១០ ដែលបានសម្លាប់មនុស្សរាប់សែននាក់ និងបំផ្លាញរដ្ឋធានី Port-au-Prince។ តាមតារាងខាងលើ ចំនួនព្រឹត្តិការណ៍ដែលបានកត់ត្រាបានកើនឡើងយ៉ាងខ្លាំងចាប់ពីឆ្នាំ១៩០០ មក ដែលមួយផ្នែកដោយសារតែការកត់ត្រា និងការរាយការណ៍ប្រសើរជាងមុន និងការផ្លាស់ប្តូរអាកាសធាតុ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

គ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិបានបណ្តាលឱ្យមានការខាតបង់សេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងធំធេង។ យោងតាម Wikipedia ការខូចខាតដោយផ្ទាល់រួមមានការបំផ្លាញអគារ ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ដំណាំ និងសត្វពាហនៈ។ ការខាតបង់ដោយប្រយោលដូចជាការបាត់បង់ផលិតភាព និងការខូចខាតខ្សែច្រវាក់ផ្គត់ផ្គង់ ក៏ធ្ងន់ធ្ងរផងដែរ។ តាមតារាងខាងលើ តម្លៃខូចខាតបានកើនឡើងជាលំដាប់ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៨០ ដោយសារតែកំណើនចំនួនប្រជាជន និងតម្លៃទ្រព្យសម្បត្តិនៅក្នុងតំបន់ហានិភ័យ។ ការធានារ៉ាប់រង និងជំនួយមនុស្សធម៌ត្រូវបានទាមទារក្នុងកម្រិតខ្ពស់បំផុត ប៉ុន្តែប្រទេសក្រីក្រជារឿយៗខ្វះធនធានសម្រាប់ការស្តារឡើងវិញ។

វប្បធម៌ក៏រងផលប៉ះពាល់ផងដែរ។ តំបន់បេតិកភណ្ឌពិភពលោកជាច្រើន ដូចជាប្រាសាទនៅប្រទេសនេប៉ាល់ ត្រូវបានបំផ្លាញដោយរញ្ជួយដីឆ្នាំ២០១៥។ ការបាត់បង់ទីកន្លែងវប្បធម៌ និងការផ្លាស់ទីលំនៅរបស់សហគមន៍ ធ្វើឱ្យបាត់បង់អត្តសញ្ញាណវប្បធម៌ផងដែរ។ ការស្តារឡើងវិញជារឿយៗត្រូវការធនធានច្រើន និងរយៈពេលយូរ ហើយសហគមន៍មួយចំនួនមិនអាចវិលត្រឡប់ទៅរកសភាពដើមបានឡើយ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុកំពុងធ្វើឱ្យគ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិមួយចំនួនកើនឡើងទាំងក្នុងភាពញឹកញាប់ និងភាពធ្ងន់ធ្ងរ។ យោងតាម Wikipedia ព្យុះស៊ីក្លូន រលកកម្តៅ ទឹកជំនន់ និងភ្លើងឆេះព្រៃ បានកើតឡើងកាន់តែញឹកញាប់ និងកាន់តែគ្រោះថ្នាក់។ ព្យុះសង្ឃរា Melissa ដែលបានបោកបក់ប្រទេស Jamaica ក្នុងនាមជាព្យុះថ្នាក់ទី៥ កាលពីខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ ជាឧទាហរណ៍ថ្មីមួយនៃព្យុះដ៏មានឥទ្ធិពលដែលកើតឡើងដោយសារកម្តៅសមុទ្រកើនឡើងដោយសារការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ។

សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា ទឹកជំនន់តាមដងទន្លេមេគង្គ និងគ្រោះរាំងស្ងួត គឺជាគ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិដែលកើតឡើងញឹកញាប់ និងប៉ះពាល់ដល់សន្តិសុខស្បៀង និងជីវភាពរស់នៅរបស់ប្រជាជន។ ការកើនឡើងនៃកម្រិតទឹកសមុទ្រក៏គំរាមកំហែងដល់សហគមន៍ឆ្នេរសមុទ្រផងដែរ។ តាមក្របខណ្ឌ Sendai សម្រាប់កាត់បន្ថយហានិភ័យគ្រោះមហន្តរាយដែលអង្គការសហប្រជាជាតិបានអនុម័តក្នុងឆ្នាំ២០១៥ ការពង្រឹងប្រព័ន្ធព្រមានជាមុន ការវិនិយោគលើហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធធន់នឹងគ្រោះមហន្តរាយ និងការអប់រំសហគមន៍ គឺជាគន្លឹះក្នុងការកាត់បន្ថយហានិភ័យ និងការពារអាយុជីវិត។ ដូច្នេះ សម្រាប់ប្រជាជនកម្ពុជា ការយល់ដឹង និងការត្រៀមបង្ការគ្រោះមហន្តរាយគឺមានសារៈសំខាន់យ៉ាងខ្លាំង។