កូរ៉េខាងជើង

ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

យោងតាមសៀវភៅវីគីភីឌាភាសាខ្មែរ និងអង់គ្លេស ប្រទេសកូរ៉េខាងជើង មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតប្រជាធិបតេយ្យកូរ៉េ (DPRK) គឺជារដ្ឋមួយស្ថិតនៅតំបន់អាស៊ីបូព៌ា។ ខ្លួនកាន់កាប់ពាក់កណ្ដាលភាគខាងជើងនៃឧបទ្វីបកូរ៉េ ដោយមានព្រំដែនគោកជាប់នឹងប្រទេសចិន និងរុស្ស៊ីនៅភាគខាងជើង និងនៅខាងត្បូងជាប់នឹងប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូងត្រង់តំបន់គ្មានយោធាកូរ៉េ (DMZ)។ ព្រំដែនសមុទ្រខាងលិចជាប់នឹងសមុទ្រលឿង ចំណែកខាងកើតជាប់នឹងសមុទ្រជប៉ុន។ រាជធានី និងទីក្រុងធំបំផុតគឺព្យុងយ៉ាង។ ដូចគូបដិបក្ខខាងត្បូងដែរ កូរ៉េខាងជើងតែងអះអាងថាខ្លួនជារដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់នៃឧបទ្វីបកូរ៉េទាំងមូល រួមទាំងបណ្តុំកោះតូចៗនៅជុំវិញផង។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមផែនទីភូមិសាស្ត្រពី Wikipedia កូរ៉េខាងជើងមានដីភ្នំនិងជួរភ្នំច្រើនដែលគ្របដណ្ដប់ទឹកដីភាគច្រើន រួមមានភ្នំគុមកាំង (Kumgang) ជាគោលដៅទេសចរណ៍ដ៏ល្បីល្បាញ។ ទន្លេធំៗពីរគឺទន្លេយាលូ (Yalu) និងទន្លេធូមេន (Tumen) បង្កើតជាព្រំដែនធម្មជាតិនៅភាគខាងជើងជាមួយប្រទេសចិននិងរុស្ស៊ី។ ឆ្នេរសមុទ្រខាងកើតបែរមុខទៅសមុទ្រជប៉ុន ចំណែកខាងលិចសម្បូរឆ្នេរខ្សាច់និងទំនាបមានជីជាតិសម្រាប់កសិកម្ម (ដូចរូបភាពឆ្នេរក្បែរហាមហ៊ុង)។

ទាក់ទងប្រជាជនវិញ តួលេខផ្លូវការមិនសូវមានភាពជាក់លាក់នោះទេ តែតាមការប៉ាន់ស្មាន ប្រជាជនកូរ៉េខាងជើងមានប្រមាណ ២៥ លាននាក់ ដោយភាគច្រើនជាជនជាតិកូរ៉េ និយាយភាសាកូរ៉េ។ ទីក្រុងសំខាន់ៗរួមមាន ហាមហ៊ុង ចុងជិន និងណាំផូ បន្ទាប់ពីព្យុងយ៉ាង។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

តាមរូបភាពប្រវត្តិសាស្ត្រពី Wikipedia ឧបទ្វីបកូរ៉េមានប្រវត្តិយូរលង់ណាស់មកហើយ។ នាមថា “កូរ៉េ” បានមកពីអាណាចក្រគោគូរីយ៉ូ (Goguryeo) ដែលជានគរមួយក្នុងចំណោមនគរទាំងបីនៃកូរ៉េ។ មុនសម័យនោះ តំបន់នេះក៏ធ្លាប់ស្ថិតក្រោមឥទ្ធិពលរបស់ចិនផងដែរ ដូចបង្ហាញតាមរយៈបញ្ជាការបួនរបស់រាជវង្សហាន (Hangunhyeon) ដែលទីតាំងពិតប្រាកដនៅតែជាប្រធានបទជជែកគ្នានៅក្នុងប្រទេសកូរ៉េ។ ប្រមាណឆ្នាំ៨៣០ នៃគ.ស. នគរ Balhae និង Silla បានគ្រប់គ្រងតំបន់នេះ (មើលផែនទី)។ ក្រោយមក រាជវង្ស Joseon ត្រូវបានបង្កើតដោយព្រះបាទថែចូ ហើយសោយរាជ្យអស់រយៈពេលជាង ៥០០ ឆ្នាំ រហូតដល់ដើមសតវត្សទី២០។

ចំណុចរបត់ដ៏សំខាន់គឺការបែងចែកឧបទ្វីបក្រោយសង្គ្រាមលោកលើកទី២ ហើយឈានទៅដល់សង្គ្រាមកូរ៉េពីឆ្នាំ១៩៥០ ដល់ឆ្នាំ១៩៥៣។ តាមផែនទីចលនា កងកម្លាំងកូរ៉េខាងជើង ចិន និងសូវៀត បានប្រយុទ្ធជាមួយកងកម្លាំងកូរ៉េខាងត្បូង សហរដ្ឋអាមេរិក សហធម៌ និងអង្គការសហប្រជាជាតិ។ សង្គ្រាមបានបញ្ចប់ដោយការព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ និងការបង្កើតតំបន់គ្មានយោធាកូរ៉េ (DMZ) ដែលនៅតែជាបន្ទាត់ខណ្ឌចែកសព្វថ្ងៃ។ បន្ទាប់មក មេដឹកនាំ គីម អ៊ីលស៊ុង បានផ្ដួចផ្ដើមយុទ្ធនាការចលនាឆូលីម៉ា (Chollima) ដើម្បីកសាងសេដ្ឋកិច្ចឡើងវិញ ហើយគ្រួសារគីមបានដឹកនាំប្រទេសជាបន្ដបន្ទាប់តាមមនោគមវិជ្ជាជូឆេ (Juche) សង្កត់ធ្ងន់លើភាពខ្លួនទីពឹងខ្លួន។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចកូរ៉េខាងជើងពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងទៅលើការគ្រប់គ្រងរបស់រដ្ឋ និងឧស្សាហកម្មធុនធ្ងន់។ រូបភាពរោងចក្រនៅហាមហ៊ុង បង្ហាញពីមូលដ្ឋានផលិតកម្ម ចំណែកវិថីអ្នកវិទ្យាសាស្ត្រមីរ៉េ (Mirae Scientists Street) នៅព្យុងយ៉ាង ឆ្លុះបញ្ចាំងពីការអភិវឌ្ឍន៍ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធថ្មីៗ។ ប្រព័ន្ធរថភ្លើងក្រោមដីព្យុងយ៉ាងដែលមានមុខងារជាទីជំរកការពារគ្រាប់បែក ក៏ជាស្នាដៃវិស្វកម្មមួយដ៏ល្បី។ ទោះជាយ៉ាងណា តាមក្រាប GDP ប្រវត្តិសាស្ត្រ សេដ្ឋកិច្ចបានជួបវិបត្តិធ្ងន់ធ្ងរក្នុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៩០ ដោយសារទុរភិក្ខ និងការដួលរលំនៃសហភាពសូវៀត។ រូបភាពផ្កាយរណបឆ្នាំ២០១៧ បង្ហាញពីភាពខុសគ្នាយ៉ាងច្បាស់រវាងភ្លើងអគ្គិសនីនៅកូរ៉េទាំងពីរ ដែលជាសក្ខីភាពនៃគម្លាតសេដ្ឋកិច្ច។ ថ្មីៗនេះ វិស័យទេសចរណ៍មានការរីកចម្រើនតិចតួច ដូចជារមណីយដ្ឋានជិះស្គីម៉ាស៊ីករីយ៉ុង (Masikryong) ដែលទទួលភ្ញៀវបរទេស។

ផ្នែកវប្បធម៌ ព្រឹត្តិការណ៍ដ៏ធំបំផុតគឺមហោស្រពអារីរ៉ង់ (Arirang) ជាការសម្ដែងល្ខោនធំៗដែលមានអ្នកចូលរួមរាប់ពាន់នាក់។ ស្នាដៃនិងសៀវភៅរបស់លោក គីម អ៊ីលស៊ុង និងលោក គីម ចុងអ៊ីល ត្រូវបានដាក់តាំងនៅគ្រប់ទីកន្លែង ដូចរូបភាពបណ្ណាគារ។ សាសនាមានវត្តមានតិចតួច ប៉ុន្តែមានវត្តពុទ្ធសាសនាព្យូហាន់សា និងវិហារឈីលហ្គុល (Chilgol Church) ដែលធ្លាប់ជាកន្លែងបម្រើរបស់ម្ដាយលោកគីម អ៊ីលស៊ុង។ ម្ហូបប្រពៃណីដូចជា ពិបិមបាប់ (yukhoe pibimpap) និងការចូលរួមកីឡាអន្តរជាតិ (ដូចព្រឹត្តិការណ៍ World Cup ឆ្នាំ២០១០) ក៏ជាផ្នែកមួយនៃវប្បធម៌ជាតិដែរ។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ កូរ៉េខាងជើងបានបង្កើនសកម្មភាពការទូត និងកម្មវិធីអាវុធ។ តាមរូបភាពពិធីខួប ៧០ ឆ្នាំនៃការបញ្ចប់សង្គ្រាមកូរ៉េកាលពីថ្ងៃ ២៧ កក្កដា ២០២៣ និងកិច្ចប្រជុំក្រោយៗមក លោក គីម ចុងអ៊ុន បានជួបជាមួយរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិរុស្ស៊ី និងលោក ពូទីន ដោយផ្ទាល់នៅព្យុងយ៉ាងក្នុងខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៤។ រូបភាពដង្ហែរក្បួនម៉ូតូនៅរាជធានីបញ្ជាក់ពីចំណងមេត្រីភាពដែលកាន់តែជិតស្និទ្ធរវាងប្រទេសទាំងពីរ។ ក្នុងឆ្នាំ២០២៥ លោកគីម ក៏បានចូលរួមព្យុហយាត្រាទិវាជ័យជំនះរបស់ចិន ដោយឈរជាមួយលោក ស៊ី ជីនភីង និងលោក ពូទីន ដែលបង្ហាញពីការសហការជាយុទ្ធសាស្ត្រក្នុងចំណោមប្រទេសទាំងបី។

ទន្ទឹមនេះ ការបាញ់បង្ហោះរ៉ុក្កែត Unha-3 ពីស្ថានីយសុហែ បានធ្វើឲ្យមានការព្រួយបារម្ភពីអន្តរជាតិ ពីព្រោះគេមើលឃើញថាបច្ចេកវិទ្យានេះអាចប្រើបានទាំងក្នុងវិស័យស៊ីវិល និងយោធា។ កិច្ចប្រជុំកំពូលអន្តរកូរ៉េឆ្នាំ២០១៨ រវាងលោកគីម និងប្រធានាធិបតី មូន ចាអ៊ីន បានផ្ដល់ក្ដីសង្ឃឹមខ្លីមួយ ប៉ុន្តែទំនាក់ទំនងបានធ្លាក់ចុះមកវិញយ៉ាងឆាប់រហ័ស។

សម្រាប់អ្នកអាន KhmerPulse ការវិវត្តនៅកូរ៉េខាងជើងមានភាពពាក់ព័ន្ធដោយផ្ទាល់ ព្រោះកម្ពុជាជាសមាជិកអាស៊ាន និងមានទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយគ្រប់ភាគី។ សក្ដានុពលនៃជម្លោះ ឬកិច្ចសហប្រតិបត្តិការនៅឧបទ្វីបនេះ អាចជះឥទ្ធិពលដល់សន្តិសុខភូមិភាគ និងឱកាសសេដ្ឋកិច្ចក្នុងតំបន់អាស៊ីបូព៌ាទាំងមូល។