ប្រធានបទ Topic
លំហអវកាស
ទិដ្ឋភាពទូទៅ
ប្រភព: Wikipedia
តាមវិគីភីឌា លំហអវកាស (Outer space) ឬហៅសាមញ្ញថាអវកាស គឺជាទីធ្លាដែលស្ថិតនៅខាងក្រៅបរិយាកាសភពផែនដី និងចន្លោះរវាងតារា ភព និងរូបធាតុនានាលើមេឃ។ វាផ្ទុកនូវកម្រិតដង់ស៊ីតេភាគល្អិតទាបបំផុត ដែលធ្វើឲ្យវាក្លាយជាកន្លែងទំនេរស្ទើរតែទាំងស្រុង (near-perfect vacuum) មានផ្ទុកទៅដោយផ្លាស្មាអ៊ីដ្រូសែន និងអេលីយ៉ូម ហើយត្រូវបានជ្រួតជ្រាបដោយវិទ្យុសកម្មអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិក កាំរស្មីកូស្មិក នឺត្រេណូ ដែនម៉ាញេទិក និងធូលី។ ព្រំដែនដែលគេទទួលស្គាល់ជាទូទៅរវាងបរិយាកាសផែនដី និងលំហអវកាសគឺខ្សែបន្ទាត់ Kármán នៅរយៈកម្ពស់ប្រហែល ១០០ គីឡូម៉ែត្រពីនីវ៉ូទឹកសមុទ្រ។
សីតុណ្ហភាពមូលដ្ឋានរបស់លំហអវកាស ដែលកំណត់ដោយវិទ្យុសកម្មផ្ទៃខាងក្រោយពី Big Bang គឺ ២.៧ ខេលវិន (ប្រហែល -២៧០ អង្សារសេ)។ ដោយសារតែភាពទំនេរស្ទើរតែទាំងស្រុង លំហអវកាសអនុញ្ញាតឲ្យយើងអាចសង្កេតមើលកាឡាក់ស៊ីដំបូងបង្អស់ (ដែលមានពន្លឺក្រហមជាង) ដោយគ្មានការរំខាន ដូចដែលបានឃើញក្នុងរូបភាព Webb's First Deep Field របស់កែវយឹតអវកាស James Webb។
រចនាសម្ព័ន្ធ និងលក្ខណៈ
ប្រភព: Wikipedia
យោងតាមវិគីភីឌា នៅក្នុងមាត្រដ្ឋានធំបំផុត លំហអវកាសមិនមែនទទេទាំងស្រុងនោះទេ ប៉ុន្តែមានរូបធាតុដែលរៀបចំជាសរសៃ (filaments) និងចង្កោមកាឡាក់ស៊ី ហ៊ុំព័ទ្ធដោយចន្លោះទំនេរធំៗដែលគេហៅថា cosmic voids។ ការចែកចាយនេះបង្កើតបានជាបណ្តាញស្រដៀងនឹងសំណាញ់ ហើយត្រូវបានកំណត់ដោយកម្លាំងទំនាញ ព្រមទាំងការពង្រីកនៃសកលលោកតាមពេលវេលា។
កាឡាក់ស៊ីមីលគីវ៉េ (Milky Way) ដែលជាទីតាំងរបស់ប្រព័ន្ធព្រះអាទិត្យយើង ស្ថិតនៅក្នុងចង្កោមកាឡាក់ស៊ីមូលដ្ឋាន (Local Group) ដែលមានកាឡាក់ស៊ីជាង ៥០ រួមទាំងកាឡាក់ស៊ី Andromeda ផងដែរ។ នៅជិតផែនដី លំហអវកាសមានពពកធូលីអន្តរភព (interplanetary dust cloud) ដែលអាចមើលឃើញជាពន្លឺរាសីចក្រ (zodiacal light) ពីផ្ទៃផែនដីនៅពេលយប់ ដូចបានបង្ហាញក្នុងរូបថតពីកោះហាវ៉ៃ និងឈីលីដែលបានចេញផ្សាយដោយវិគីភីឌា។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ប្រភព: Wikipedia
តាមវិគីភីឌា ការយល់ដឹងអំពីលំហអវកាសមានការវិវត្តន៍ជាយូរមកហើយ។ នៅសតវត្សទី ១៧ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រអាល្លឺម៉ង់ អូតូ វន ហ្គែរិក (Otto von Guericke) បានបង្កើតម៉ាស៊ីនបូមធូលី (vacuum pump) និងបានធ្វើការពិសោធន៍ដ៏ល្បីជាមួយគ្រាប់ម៉ាកដឺបួក (Magdeburg hemispheres) ដើម្បីបង្ហាញពីកម្លាំងនៃសម្ពាធបរិយាកាស និងគោលគំនិតនៃភាពទំនេរ។ ការរកឃើញនេះបានដាក់មូលដ្ឋានគ្រឹះសម្រាប់ការយល់ថា លំហរវាងផ្កាយអាចជាកន្លែងទំនេរដែលគ្មានខ្យល់។
នៅសតវត្សទី ២០ ការរីកចម្រើនយ៉ាងខ្លាំងនៃវិទ្យាសាស្ត្រអវកាសបានផ្លាស់ប្តូរការយល់ដឹងទាំងស្រុង។ នៅឆ្នាំ ១៩៦៨ បេសកកម្ម Apollo 8 បានថតរូបភាពផែនដីដំបូងបង្អស់ដែលថតដោយមនុស្ស ដែលគេស្គាល់ថា Earthrise។ រូបភាពនេះបានបង្ហាញពីភាពតូចតាច និងឯការបស់ភពផែនដីក្នុងភាពងងឹតនៃអវកាស ហើយបានជំរុញចលនាការពារបរិស្ថានសកលលោក។ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៥ ការរកឃើញវិទ្យុសកម្មផ្ទៃខាងក្រោយកូស្មិក (CMB) បានផ្តល់ភស្តុតាងដ៏មោះមាំសម្រាប់ទ្រឹស្តី Big Bang ហើយបញ្ជាក់ថា លំហអវកាសមានសីតុណ្ហភាពមូលដ្ឋាន ២.៧ ខេលវិន ដែលជាសំណល់ពីការផ្ទុះដើមកំណើតនៃសកលលោក។
ការរុករក និងការប្រើប្រាស់
ប្រភព: Wikipedia
សព្វថ្ងៃនេះ មនុស្សជាតិបានបោះជំហានចូលទៅក្នុងលំហអវកាសជាមួយនឹងបេសកកម្មអវកាសនានា។ តាមវិគីភីឌា ដោយសារគ្រោះថ្នាក់នៃភាពទំនេរ ដូចជាការបាត់បង់សម្ពាធ និងកង្វះអុកស៊ីសែន អវកាសយានិកត្រូវពាក់ឈុតអវកាសដែលមានសម្ពាធ នៅពេលចេញទៅក្រៅយាន (EVA) ដូចបានបង្ហាញក្នុងរូបថតអវកាសយានិក Bruce McCandless II ដែលបានហោះដោយសេរីក្នុងលំហអវកាស ដោយគ្មានខ្សែចងភ្ជាប់ទៅនឹងយានក្នុងឆ្នាំ ១៩៨៤។
ការរុករកអវកាសរួមមានការបញ្ជូនយានអវកាសទៅកាន់ភពផ្សេងៗ ការសិក្សាពីព្រះអាទិត្យ និងការបង្កើតស្ថានីយអវកាសអន្តរជាតិ (ISS)។ លើសពីនេះ បេសកកម្ម Artemis 1 ក្នុងឆ្នាំ ២០២២ បានធ្វើដំណើរទៅកាន់ចម្ងាយឆ្ងាយបំផុតពីផែនដីក្នុងតំបន់អវកាសស៊ីស្លុយណារ (cislunar space) ដោយបង្ហាញពីសមត្ថភាពថ្មីក្នុងការរុករកទីអវកាសជ្រៅ។ បច្ចេកវិទ្យាអវកាសក៏ត្រូវបានអនុវត្តយ៉ាងទូលំទូលាយសម្រាប់ការទំនាក់ទំនងតាមរយៈផ្កាយរណប ការព្យាករណ៍អាកាសធាតុ ប្រព័ន្ធកំណត់ទីតាំងសកល (GPS) និងការសង្កេតផែនដី។ យោងតាមវិគីភីឌា គំនិតនៃការប្រើប្រាស់ថាមពលពន្លឺព្រះអាទិត្យពីលំហ (space-based solar power) ក៏កំពុងត្រូវបានស្រាវជ្រាវ ដើម្បីបញ្ជូនថាមពលមកផែនដីដោយឥតខ្សែ ដែលអាចជាប្រភពថាមពលស្អាតមួយនាពេលអនាគត។
ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន
ប្រភព: Wikipedia
ក្នុងបរិបទសម័យទំនើប ការកើនឡើងនូវចំនួនផ្កាយរណប និងកម្ទេចអវកាស (space debris) បានក្លាយជាបញ្ហាប្រឈមដ៏ធំសម្រាប់និរន្តរភាពនៃសកម្មភាពអវកាស។ តាមវិគីភីឌា ផែនទីកុំព្យូទ័រនៃវត្ថុដែលគោចរជុំវិញផែនដីក្នុងឆ្នាំ ២០០៥ បានបង្ហាញថា ប្រមាណ ៩៥% ជាកម្ទេច ដែលមិនមែនជាផ្កាយរណបដំណើរការ។ ការធ្វើតេស្តអាវុធប្រឆាំងផ្កាយរណប (anti-satellite weapons) ដូចជាកាំជ្រួច SM-3 ដែលវិគីភីឌាកត់សម្គាល់ថា នៅតែស្របច្បាប់ក្រោមច្បាប់នៃការប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធ បានបង្កើតកម្ទេចដ៏គ្រោះថ្នាក់បន្ថែម ដែលអាចគំរាមកំហែងដល់ប្រតិបត្តិការអវកាសទាំងអស់ រួមទាំងសន្តិសុខអន្តរជាតិផង។
សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា និងប្រទេសកំពុងអភិវឌ្ឍន៍ជាច្រើនទៀត បច្ចេកវិទ្យាអវកាសកំពុងទទួលបានការយកចិត្តទុកដាក់កាន់តែខ្លាំង។ ទិន្នន័យដែលបានមកពីផ្កាយរណបសង្កេតផែនដីត្រូវបានប្រើប្រាស់យ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាពសម្រាប់ការត្រួតពិនិត្យដំណាំកសិកម្ម ការព្យាករណ៍ និងគ្រប់គ្រងគ្រោះមហន្តរាយ ព្រមទាំងការរៀបចំផែនការអភិវឌ្ឍន៍ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធជាតិ។ កិច្ចសហប្រតិបត្តិការក្នុងក្របខ័ណ្ឌអាស៊ានលើវិស័យអវកាសក៏កំពុងពង្រឹងជាលំដាប់ ដើម្បីធានាការប្រើប្រាស់អវកាសដោយសន្តិវិធី ប្រកបដោយនិរន្តរភាព និងផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដល់មនុស្សជំនាន់ក្រោយ។