KhmerPulse

ចង្វាក់ខ្មែរ

សំយោគ​ពហុ​ទស្សនៈ · ប្រភព​អន្តរជាតិ​ តំបន់​ និង​កម្ពុជា

ច្បាប់១៧ កក្កដា ២០២៦ ព័ត៌មានពិភពលោក ច្រើនទស្សនៈ ជាភាសាខ្មែរ No. ១៧ កក្កដា ២០២៦

ខួប ២៥៥ ឆ្នាំនៃសម្លាប់រង្គាលនៅទឹកធ្លាក់Bloody Falls៖ ជម្លោះដ៏ឃោរឃៅរវាងជនជាតិដើមក្នុងទឹកដីកាណាដា

នៅថ្ងៃទី ១៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៧៧១ ក្រុមជនជាតិឌីនដែលដឹកនាំអ្នករុករកអង់គ្លេស សាំយូអែល ហឺន បានសម្លាប់រង្គាលជនជាតិអ៊ីនុយីតប្រមាណ ២០ នាក់នៅមាត់ទន្លេកូបភើម៉ាន បង្កើតជាស្លាកស្នាមប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏ជូរចត់មួយដែលគេចងចាំរហូតដល់សព្វថ្ងៃ។

Synthesized from

Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia·Wikipedia

Two full sized canoes are also preserved in the artifical forest area. Note the elaborate embellishments inside one of the kayaks. The one on the far side was quite plain both inside and on the
ប្រភព: Wikimedia Commons

តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា ព្រឹត្តិការណ៍ដែលគេហៅថា សម្លាប់រង្គាលនៅទឹកធ្លាក់ Bloody Falls បានកើតឡើងនៅថ្ងៃទី ១៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៧៧១ ក្នុងអំឡុងដំណើររុករកដើម្បីស្វែងរករ៉ែទង់ដែងនៅដងទន្លេ Coppermine ក្នុងតំបន់អាកទិករបស់ប្រទេសកាណាដា។ អ្នករុករកជនជាតិអង់គ្លេស សាំយូអែល ហឺន ដែលជាបុគ្គលិករបស់ក្រុមហ៊ុន Hudson's Bay Company ត្រូវបានដឹកនាំដោយមគ្គុទេសក៍ជនជាតិឌីនឈ្មោះ ម៉ាតូណាប៊ី និងក្រុមរបស់គាត់។ ក្រុមឌីននេះ រួមមានជនជាតិឈីពេវយ៉ាន និង “ក្រុមទង់ដែង” បានវាយប្រហារជំរំជនជាតិអ៊ីនុយីតទង់ដែងមួយក្រុមដែលកំពុងសម្រាកនៅជិតទឹកធ្លាក់ ចម្ងាយប្រហែល ១៥ គីឡូម៉ែត្រពីមាត់សមុទ្រអាកទិក ជាហេតុធ្វើឲ្យមនុស្សប្រហែល ២០ នាក់ស្លាប់ និងក្លាយជាស្លាកស្នាមដ៏ខ្មៅងងឹតក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រតំបន់នេះ។

សាំយូអែល ហឺន មិនត្រឹមតែជាអ្នករុករកប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជាអ្នកជំនាញខាងរោមសត្វ អ្នកនិពន្ធ និងអ្នកធម្មជាតិវិទ្យាផងដែរ។ តាមវិគីភីឌា ការធ្វើដំណើររបស់គាត់នៅតាមដងទន្លេ Coppermine ក្នុងគោលបំណងរកប្រភពទង់ដែង គឺជាផ្នែកមួយនៃកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់ក្រុមហ៊ុន Hudson's Bay Company នៅទឹកដីភាគខាងជើងនៃទ្វីបអាមេរិក។ ទន្លេនេះមានប្រវែង ៨៤៥ គីឡូម៉ែត្រ ហូរពីបឹង Lac de Gras ឆ្ពោះទៅភាគខាងជើងកាត់តំបន់ទឹកកក ហើយជារឿយៗកកទាំងស្រុងក្នុងរដូវរងារ។

ជនជាតិឌីន ដែលមានន័យថា “ប្រជាជន” ជាភាសាអាថាបាស្កាន រស់នៅតំបន់ព្រៃត្រជាក់ភាគខាងជើង និងតំបន់អាកទិកនៃប្រទេសកាណាដា។ ពួកគេជាអ្នកប្រមាញ់សត្វរមាំង និងមានទំនាក់ទំនងយូរអង្វែងជាមួយក្រុមអ៊ីនុយីត ដែលរស់នៅតំបន់ឆ្នេរ។ តាមវិគីភីឌា មគ្គុទេសក៍ ម៉ាតូណាប៊ី គឺជាមេដឹកនាំជនជាតិឈីពេវយ៉ានដែលមានអំណាច ហើយគាត់បានដឹកនាំការវាយប្រហារនេះដោយខ្លួនឯង។ ទំនាក់ទំនងរវាងជនជាតិឌីន និងអ៊ីនុយីត តែងតែមានភាពតានតឹង ដោយសារការប្រកួតប្រជែងដណ្តើមធនធានដូចជា សត្វរមាំង និងកន្លែងបរបាញ់ត្រី ហើយអំពើហិង្សាបែបនេះអាចកើតមានជាញឹកញាប់មុនពេលជនជាតិអឺរ៉ុបមកដល់។

ចំណែកជនរងគ្រោះ ជនជាតិអ៊ីនុយីតទង់ដែង ឬហៅម្យ៉ាងថា Inuinnait និង Kitlinermiut គឺជាក្រុមអ៊ីនុយីតមួយដែលរស់នៅភាគខាងជើងនៃព្រំដែនដើមឈើ ក្នុងតំបន់ដែលបច្ចុប្បន្នជា Kitikmeot Region និង Inuvialuit Settlement Region។ តាមវិគីភីឌា ពួកគេជាសហគមន៍ដែលមានភាសានិងវប្បធម៌ដាច់ដោយឡែក ពឹងផ្អែកលើការបរបាញ់សត្វសមុទ្រ និងត្រីក្នុងតំបន់ឆ្នេរសមុទ្រអាកទិក។ ក្រោយការវាយប្រហារ ឈាមរបស់ជនរងគ្រោះបានធ្វើឲ្យទឹកទន្លេក្លាយជាពណ៌ក្រហម ដែលនាំឲ្យគេហៅកន្លែងនោះថា “Bloody Falls” ឬទឹកធ្លាក់ប្រឡាក់ឈាម។

ប៉ុន្តែ រឿងរ៉ាវនៃព្រឹត្តិការណ៍នេះមិនច្បាស់លាស់តាមដែលគេគិតនោះទេ។ វិគីភីឌាបានបញ្ជាក់ថា កំណត់ហេតុដើមរបស់ ហឺន ត្រូវបានបាត់បង់។ អ្វីដែលត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយ និងក្លាយជាល្បីល្បាញគឺជាកំណត់ត្រាដែលត្រូវបានចេញផ្សាយបន្ទាប់ពីការស្លាប់របស់គាត់ ដោយមានការកែសម្រួល និងបន្ថែមមតិយោបល់ពីអ្នកកែសម្រួលយ៉ាងច្រើន។ ហេតុដូច្នេះ ភាពត្រឹមត្រូវនៃសេចក្តីរាយការណ៍ ដូចជា តួនាទីរបស់ហឺន អំឡុងពេលវាយប្រហារ ឬមូលហេតុពិតប្រាកដដែលក្រុមឌីនវាយប្រហារ គឺពិបាកក្នុងការបញ្ជាក់។ អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រខ្លះយល់ថា ការនិទានកថានេះប្រហែលជាត្រូវបានបំផ្លើស ឬបកស្រាយខុស ដើម្បីបន្ថែមភាពរន្ធត់ ឬដើម្បីបង្ហាញពីភាពព្រៃផ្សៃរបស់ជនជាតិឌីនតាមទស្សនៈអឺរ៉ុប។

ផលប៉ះពាល់នៃសម្លាប់រង្គាលនេះមានរយៈពេលវែង។ ឈ្មោះ “Bloody Falls” ត្រូវបានកត់ត្រាក្នុងភូមិសាស្ត្រ និងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រកាណាដាថាជាការរំលឹកពីអំពើហិង្សារវាងជនជាតិដើម។ តាមវិគីភីឌា តំបន់ដែលកើតហេតុបច្ចុប្បន្នស្ថិតក្នុងដែនដី Nunavut ដែលបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី ១ មេសា ១៩៩៩ ជាទឹកដីគ្រប់គ្រងដោយជនជាតិអ៊ីនុយីតផ្ទាល់ ក្រោយការតស៊ូដើម្បីសិទ្ធិស្វ័យគ្រប់គ្រង។ ការបង្កើត Nunavut គឺជាជំហានសំខាន់ក្នុងការទទួលស្គាល់សិទ្ធិជនជាតិដើម និងជាផ្នែកមួយនៃការផ្សះផ្សាជាមួយអតីតកាល។

ក្នុងបរិបទទំនើប ព្រឹត្តិការណ៍ Bloody Falls ត្រូវបានសិក្សាដើម្បីយល់ពីទំនាក់ទំនងពហុភាគីរវាងជនជាតិដើម មុន និងក្រោយការមកដល់នៃជនជាតិអឺរ៉ុប។ វាបង្ហាញថា ប្រវត្តិសាស្ត្រជនជាតិដើមមិនមែនជារឿងឯកភាពនៃការរងគ្រោះពីអាណានិគមនិយមតែប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ពោរពេញទៅដោយអន្តរកម្ម ជម្លោះ និងការសម្របខ្លួនក្នុងចំណោមក្រុមផ្សេងៗគ្នា។ សហគមន៍ជនជាតិឌីន និងអ៊ីនុយីតនាពេលបច្ចុប្បន្ន បាននិងកំពុងធ្វើការរួមគ្នាដើម្បីស្តារឡើងវិញនូវអត្តសញ្ញាណវប្បធម៌ និងចែករំលែកនូវការចងចាំជាប្រវត្តិសាស្ត្រដែលជារឿយៗត្រូវបានគេបំភ្លេចចោល ឬបំភ្លៃ។

ក្នុងឱកាសខួប ២៥៥ ឆ្នាំនៃព្រឹត្តិការណ៍នេះ វាជាពេលវេលាដ៏សំខាន់ដើម្បីឆ្លុះបញ្ចាំងពីមេរៀនប្រវត្តិសាស្ត្រ។ អ្នកស្រាវជ្រាវសង្កត់ធ្ងន់ថា តាមរយៈការពិនិត្យឡើងវិញនូវកំណត់ត្រាដែលមាន ទាំងផ្នែកដែលបាត់បង់ និងផ្នែកដែលត្រូវបានកែសម្រួល យើងអាចទទួលបានការយល់ដឹងកាន់តែប្រសើរឡើងអំពីផលប៉ះពាល់នៃអាណានិគមនិយម និងភាពស្មុគស្មាញនៃទំនាក់ទំនងជនជាតិដើម។ ការចងចាំសម្លាប់រង្គាលនៅ Bloody Falls មិនគ្រាន់តែជាការរក្សាទុកនូវរឿងរ៉ាវដ៏រន្ធត់នោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងជាការទទួលស្គាល់នូវភាពធន់និងការបន្តវត្តមានរបស់ជនជាតិឌីន និងអ៊ីនុយីតនៅក្នុងទឹកដីកំណើតរបស់ពួកគេរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។

ប្រភពទាំងអស់ All 6 sources

  1. Wikipedia Dene ១ មករា ១៧៧១
  2. Wikipedia Samuel_Hearne ១ មករា ១៧៧១
  3. Wikipedia Coppermine_River ១ មករា ១៧៧១
  4. Wikipedia Nunavut ១ មករា ១៧៧១
  5. Wikipedia Bloody_Falls_massacre ១ មករា ១៧៧១
  6. Wikipedia Copper_Inuit ១ មករា ១៧៧១