ថ្ងៃនេះ ជាថ្ងៃរំលឹកខួបនៃសមរភូមិខារ៉ូនា ដែលបានកើតឡើងនៅឆ្នាំ៣៣៨ មុនគ.ស. ហើយជាព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់មួយក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រក្រិកបុរាណ។ យោងតាមឯកសារវីគីភីឌា កងទ័ពម៉ាសេដ្វានក្រោមការដឹកនាំដ៏ប៉ិនប្រសប់របស់ព្រះចៅហ្វីលីពទី២ បានយកឈ្នះលើកងកម្លាំងសម្ព័ន្ធមិត្តនៃទីក្រុងអាតែន និងថេប ដោយជ័យជម្នះនេះបានធានានូវអនុត្តរភាពរបស់ម៉ាសេដ្វានលើភាគច្រើននៃប្រទេសក្រិកសម័យបុរាណ។

ដើម្បីយល់ពីសារៈសំខាន់នៃសមរភូមិនេះ គេត្រូវត្រឡប់ទៅមើលស្ថានភាពនយោបាយនៅតំបន់ក្រិកបុរាណ។ តាមវីគីភីឌា ក្រិកបុរាណមិនមែនជារដ្ឋតែមួយទេ ប៉ុន្តែជាបណ្តុំនៃក្រុងឯករាជ្យជាច្រើនដូចជា អាតែន ថេប និងក្រុងដទៃទៀត។ ម៉ាសេដ្វាន ជានគរមួយនៅភាគខាងជើងនៃឧបទ្វីបក្រិក ហើយដំបូងត្រូវបានគេចាត់ទុកថាជាតំបន់ដាច់ស្រយាល និងមិនសូវមានឥទ្ធិពលក្នុងកិច្ចការរបស់ពិភពក្រិកឡើយ។ ទោះយ៉ាងណា ការកើនឡើងនៃឥទ្ធិពលម៉ាសេដ្វានក្នុងរយៈពេលតែ ២៥ ឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ គឺដោយសារចរិតលក្ខណៈ និងគោលនយោបាយរបស់ព្រះចៅហ្វីលីពទី២ នេះបើយោងតាមវីគីភីឌា។

យោងតាមវីគីភីឌា ព្រះចៅហ្វីលីពទី២ បានឡើងសោយរាជ្យនៅឆ្នាំ៣៥៩ មុនគ.ស. និងជាសមាជិកនៃរាជវង្សអារជេដ។ ទ្រង់បានពង្រឹងកងទ័ព និងអនុវត្តគោលនយោបាយជាច្រើន រួចហើយបានចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការពង្រីកឥទ្ធិពលទៅកាន់តំបន់ភាគខាងត្បូង។ យុទ្ធនាការចុងក្រោយរបស់ទ្រង់នៅឆ្នាំ៣៣៩-៣៣៨ មុនគ.ស. គឺជាការឈ្លានពានដែលបានបង្ខំឱ្យអាតែន និងថេប ដែលជាអតីតសត្រូវនឹងគ្នា រួបរួមបង្កើតសម្ព័ន្ធភាពដើម្បីទប់ទល់នឹងការឈ្លានពានរបស់ម៉ាសេដ្វាន។

សមរភូមិខារ៉ូនាបានប្រព្រឹត្តទៅនៅជិតទីក្រុងខារ៉ូនាក្នុងតំបន់ប៊ីអូសៀ ហើយយោងតាមវីគីភីឌា គឺជាចំណុចប្រសព្វយុទ្ធសាស្ត្រ។ ការប្រយុទ្ធនេះជាការសម្រេចផ្លូវយុទ្ធសាស្ត្រដ៏ដាច់ខាតសម្រាប់កងទ័ពម៉ាសេដ្វាន និងសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់ពួកគេ។ កងទ័ពអាតែន-ថេបត្រូវបានវាយបំបែក ហើយផ្លូវទៅកាន់ភាគខាងត្បូងនៃក្រិកត្រូវបានបើកចំហសម្រាប់ហ្វីលីព។

ជ័យជម្នះនេះបានធ្វើឱ្យព្រះចៅហ្វីលីពទី២ក្លាយជាមេដឹកនាំដ៏មានអំណាចបំផុតនៅក្រិក។ យោងតាមវីគីភីឌា ក្រិកបុរាណភាគច្រើនត្រូវបានបង្រួបបង្រួមជាផ្លូវការតែម្តងគត់នៅក្រោមព្រះរាជាណាចក្រម៉ាសេដ្វានចាប់ពីឆ្នាំ៣៣៨ ដល់ឆ្នាំ៣២៣ មុនគ.ស.។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានបញ្ចប់ឯករាជ្យនយោបាយរបស់ក្រុងរដ្ឋនានា ដែលធ្លាប់ជាលក្ខណៈសម្គាល់នៃអរិយធម៌ក្រិក។

មរតកដ៏សំខាន់បំផុតនៃសមរភូមិខារ៉ូនាគឺការត្រួសត្រាយផ្លូវសម្រាប់អនាគតដ៏រុងរឿងរបស់ព្រះរាជាអាឡិចសាន់ឌឺមហារាជ។ តាមវីគីភីឌា ហ្វីលីពទី២គឺជាបិតារបស់អាឡិចសាន់ឌឺ ហើយការបង្រួបបង្រួមក្រិកបានផ្តល់មូលដ្ឋានយោធា និងធនធានដ៏រឹងមាំសម្រាប់យុទ្ធនាការដណ្តើមអាស៊ីនៅពេលក្រោយ។ ជ័យជម្នះនេះបានបើកផ្លូវឱ្យអាឡិចសាន់ឌឺប្រើប្រាស់ក្រិកជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការពង្រីកអាណាចក្ររបស់ព្រះអង្គ។

ព្រះចៅហ្វីលីពទី២បានគ្រងរាជ្យរហូតដល់ឆ្នាំ៣៣៦ មុនគ.ស. នៅពេលដែលទ្រង់ត្រូវបានធ្វើគត់ ដោយបន្សល់ទុកនូវរាជបល្ល័ង្កដល់អាឡិចសាន់ឌឺ នេះបើយោងតាមវីគីភីឌា។ ទោះជាយ៉ាងណា ស្នាដៃរបស់ព្រះអង្គក្នុងការប្រែក្លាយម៉ាសេដ្វានពីនគរតូចមួយនៅក្រៅឆាកអន្តរជាតិ ទៅជាមហាអំណាចដ៏សំខាន់ គឺជាសមិទ្ធផលដែលមិនអាចប្រកែកបាន។ រាជវង្សអារជេដបានបន្តគ្រប់គ្រងម៉ាសេដ្វាន និងកេរដំណែលដែលហ្វីលីពបានកសាង។

សមរភូមិខារ៉ូនាក៏ជាមេរៀនប្រវត្តិសាស្ត្រអំពីរបៀបដែលមហាអំណាចថ្មីអាចងើបឡើងពីតំបន់ដាច់ស្រយាល និងផ្លាស់ប្តូរលំនឹងភូមិសាស្ត្រនយោបាយ។ វាជាចំណុចរបត់ដែលបាននាំមកនូវយុគសម័យហេលេនីស្ទិក និងមានឥទ្ធិពលយូរអង្វែងលើអរិយធម៌លោកខាងលិច ដូចដែលបានកត់ត្រាក្នុងឯកសារប្រវត្តិសាស្ត្រជាច្រើន។

មកដល់សព្វថ្ងៃនេះ សមរភូមិខារ៉ូនានៅតែជាព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ដែលអ្នកសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រតែងតែលើកយកមកវិភាគ ដោយសារឥទ្ធិពលរបស់វាមកលើដំណើរវិវត្តនៃអរិយធម៌លោកខាងលិច។