body:

តាមការរាយការណ៍របស់វិគីភីឌា នៅថ្ងៃទី ១៦ តុលា ១៩៤៣ កងកម្លាំងហ្គេស្តាប៉ូបានវាយឆ្មក់លើហ្គេតូក្រុងរ៉ូម ហើយបានចាប់ខ្លួនមនុស្សសរុប ១,២៥៩ នាក់ ដែលភាគច្រើនជាសមាជិកសហគមន៍ជ្វីហ្វ។ ក្នុងចំណោមអ្នកត្រូវចាប់ខ្លួន មានបុរស ៣៦៣ នាក់ ស្ត្រី ៦៨៩ នាក់ និងកុមារ ២០៧ នាក់។ ក្នុងចំណោមនោះ ១,០២៣ នាក់ត្រូវបានកំណត់អត្តសញ្ញាណថាជាជនជាតិជ្វីហ្វ ហើយត្រូវបាននិរទេសទៅជំរុំប្រមូលផ្តុំអូសវីស (Auschwitz)។ ក្នុងចំណោមអ្នកត្រូវនិរទេសទាំងនោះ មានតែបុរស ១៥ នាក់ និងស្ត្រី ១ នាក់ប៉ុណ្ណោះដែលរស់រានមានជីវិត។

ព្រឹត្តិការណ៍នេះកើតឡើងលើតំបន់ដែលមានប្រវត្តិសាស្ត្រវែងឆ្ងាយជាងគេមួយនៅអឺរ៉ុប។ តាមវិគីភីឌា ហ្គេតូក្រុងរ៉ូមត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ ១៥៥៥ ដោយសម្តេចប៉ាបប៉ូលទី ៤ នៅតំបន់សាន់តាង់ជេឡូ ក្នុងក្រុងរ៉ូម ប្រទេសអ៊ីតាលី ជិតទន្លេធីប៊ែរ និងមហោស្រពម៉ាសេលឡូស។ វាជាតំបន់ដែលជនជាតិជ្វីហ្វត្រូវបានបង្ខំឱ្យរស់នៅដោយឡែកពីសហគមន៍ផ្សេង។ ហ្គេតូនេះស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់សម្តេចប៉ាបរហូតដល់ឆ្នាំ ១៨៧០ ដែលក្រុងរ៉ូមត្រូវបានដណ្តើមកាន់កាប់ លើកលែងតែរយៈពេលខ្លីៗក្រោមណាប៉ូឡេអុង ពីឆ្នាំ ១៨០៨ ដល់ ១៨១៥ និងក្រោមសាធារណរដ្ឋរ៉ូម ក្នុងឆ្នាំ ១៧៩៨ ដល់ ១៧៩៩ និងឆ្នាំ ១៨៤៩។

តាមវិគីភីឌា វត្តមានរបស់ជនជាតិជ្វីហ្វនៅអ៊ីតាលីមានអាយុកាលជាង ២,០០០ ឆ្នាំ ដោយចាប់ផ្តើមតាំងពីសម័យរ៉ូមមុនគ្រិស្តសករាជ ហើយបានបន្តរហូតដល់បច្ចុប្បន្ន ទោះបីជួបប្រទះការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ និងការបណ្តេញចេញយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរជាច្រើនលើកក៏ដោយ។ នេះមានន័យថា សហគមន៍ដែលរស់នៅក្នុងហ្គេតូក្រុងរ៉ូម មិនមែនជាសហគមន៍ថ្មី ឬជាជនបរទេសទើបមកដល់នោះទេ តែជាសហគមន៍ដែលមានឫសគល់ជ្រៅនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអឺរ៉ុបតាំងពីមុនកំណើតគ្រិស្តសាសនា។ ដូច្នេះ ការវាយឆ្មក់ក្នុងឆ្នាំ ១៩៤៣ មិនត្រឹមតែជាការបំផ្លាញជីវិតមនុស្សប៉ុណ្ណោះទេ តែក៏ជាការកាត់ផ្តាច់ខ្សែសង្វាក់ប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏យូរអង្វែងរបស់សហគមន៍មួយ។

ព្រឹត្តិការណ៍នេះកើតឡើងនៅក្នុងក្របខណ្ឌនៃហូឡូកូស។ តាមវិគីភីឌា ហូឡូកូស (Holocaust) ដែលត្រូវបានគេស្គាល់ជាភាសាហេប្រឺថា សូអា (Shoah) គឺជាអំពើប្រល័យពូជសាសន៍ប្រឆាំងនឹងជនជាតិជ្វីហ្វនៅអឺរ៉ុប ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ២។ ពីឆ្នាំ ១៩៤១ ដល់ ១៩៤៥ អាល្លឺម៉ង់ណាស៊ី និងអ្នកសហការ បានសម្លាប់ជនជាតិជ្វីហ្វប្រមាណ ៦ លាននាក់ ស្មើនឹងប្រហែល ២ ភាគ ៣ នៃជនជាតិជ្វីហ្វទាំងអស់នៅអឺរ៉ុប។ ការសម្លាប់ត្រូវបានធ្វើឡើងជាចម្បងតាមរយៈការបាញ់សម្លាប់ជាក្រុមធំៗនៅអឺរ៉ុបខាងកើត និងតាមរយៈបន្ទប់ឧស្ម័ននៅក្នុងជំរុំប្រល័យពូជសាសន៍ ដូចជា អូសវីស-ប៊ីគីណូ ត្រេប្លីនកា បេលហ្សេក សូប៊ីប័រ ឆេលមណូ និងម៉ាយដាណេក នៅប៉ូឡូញកាន់កាប់ដោយអាល្លឺម៉ង់។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នា ការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញរបស់ណាស៊ីក៏បានសម្លាប់ជនស៊ីវិលមិនមែនជ្វីហ្វ និងអ្នកទោសសង្គ្រាមរាប់លាននាក់ផងដែរ ដូចជាជនជាតិរ៉ូម៉ា និងអ្នកទោសសង្គ្រាមសូវៀត។

អ្នកអនុវត្តការវាយឆ្មក់នៅក្រុងរ៉ូមគឺហ្គេស្តាប៉ូ ដែលតាមវិគីភីឌា ជានគរបាលសម្ងាត់ផ្លូវការរបស់អាល្លឺម៉ង់ណាស៊ី និងនៅក្នុងអឺរ៉ុបដែលកាន់កាប់ដោយអាល្លឺម៉ង់។ ការចាប់ខ្លួនមនុស្សជាងមួយពាន់នាក់ក្នុងរយៈពេលតែមួយថ្ងៃ បង្ហាញពីល្បឿននៃយន្តការនេះ។ បន្ទាប់ពីការកំណត់អត្តសញ្ញាណ ១,០២៣ នាក់ថាជាជនជាតិជ្វីហ្វ ពួកគេត្រូវបាននិរទេសចេញពីអ៊ីតាលីទៅកាន់ជំរុំអូសវីស ដែលស្ថិតនៅក្នុងប្រទេសប៉ូឡូញកាន់កាប់ដោយអាល្លឺម៉ង់។

តាមវិគីភីឌា អូសវីសគឺជាបណ្តុំជំរុំប្រមូលផ្តុំ និងជំរុំប្រល័យពូជសាសន៍ជាង ៤០ កន្លែង ដែលដំណើរការដោយអាល្លឺម៉ង់ណាស៊ីនៅប៉ូឡូញ ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមលោកលើកទី ២ និងហូឡូកូស។ ក្នុងនោះមានអូសវីសទី ១ ជាជំរុំមេ អូសវីសទី ២-ប៊ីគីណូ ជាជំរុំប្រមូលផ្តុំ និងប្រល័យពូជសាសន៍ដែលមានបន្ទប់ឧស្ម័ន និងអូសវីសទី ៣-ម៉ូណូវីត ជាជំរុំកម្លាំងពលកម្មសម្រាប់ក្រុមហ៊ុនគីមី IG Farben។ ដូច្នេះ ការនិរទេសទៅអូសវីស មានន័យថាអ្នកត្រូវនិរទេសប្រឈមនឹងការសម្លាប់ដោយឧស្ម័ន ឬការធ្វើការបង្ខំនៅក្នុងជំរុំកម្លាំងពលកម្ម។

ទិន្នន័យចុងក្រោយបង្ហាញពីកម្រិតនៃការបំផ្លាញយ៉ាងច្បាស់លាស់។ ក្នុងចំណោមអ្នកត្រូវនិរទេស ១,០២៣ នាក់ មានតែ ១៦ នាក់ គឺបុរស ១៥ នាក់ និងស្ត្រី ១ នាក់ ប៉ុណ្ណោះដែលរស់រានមានជីវិត ស្មើនឹងប្រហែល ១,៥ ភាគរយនៃអ្នកត្រូវនិរទេសទាំងអស់។ មានន័យថា ជាង ៩៨ ភាគរយនៃអ្នកដែលត្រូវនិរទេសពីហ្គេតូក្រុងរ៉ូម មិនបានវិលត្រឡប់មកវិញឡើយ។ តួលេខនេះបង្ហាញថា ការនិរទេសទៅអូសវីស មិនមែនជាការផ្លាស់ទីលំនៅ ឬការឃុំឃាំងធម្មតានោះទេ។

អ្វីដែលធ្វើឱ្យការវាយឆ្មក់នេះមានន័យពិសេស គឺទីតាំងរបស់វា។ ក្រុងរ៉ូមជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃអំណាចសម្តេចប៉ាប ហើយហ្គេតូខ្លួនឯងក៏ស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់សម្តេចប៉ាបអស់រយៈពេលជាង ៣ សតវត្សរ៍។ ការដែលហ្គេស្តាប៉ូអាចចូលចាប់ជនជាតិជ្វីហ្វជាងមួយពាន់នាក់ក្នុងរយៈពេលតែមួយថ្ងៃ បង្ហាញថាហូឡូកូសបានទៅដល់សូម្បីតែសហគមន៍ជ្វីហ្វដ៏ចំណាស់នៅចំកណ្តាលក្រុងរ៉ូម។

បច្ចុប្បន្ន សហគមន៍ជ្វីហ្វនៅអ៊ីតាលីនៅតែបន្តវត្តមាន។ តាមវិគីភីឌា ចំនួនប្រជាជនជ្វីហ្វនៅអ៊ីតាលីត្រូវបានប៉ាន់ស្មានថាមានប្រមាណ ៤៥,០០០ នាក់ គិតត្រឹមឆ្នាំ ២០១៩ ខណៈក្នុងឆ្នាំ ២០២៣ មជ្ឈមណ្ឌលសិក្សាសាសនាថ្មីបានប៉ាន់ស្មានចំនួនសរុប ៣៦,០០០ នាក់ ហើយសហភាពសហគមន៍ជ្វីហ្វអ៊ីតាលីបានឱ្យតួលេខ ២៧,០០០ នាក់។ ចំណែកតំបន់អតីតហ្គេតូវិញ ផ្លូវជុំវិញដូចជា វីអា ដេល ព័រទីកូ ដូតាវីយ៉ា (Via del Portico d'Ottavia) នៅតែជាព្រំប្រទល់នៃតំបន់នេះនៅក្នុងក្រុងរ៉ូមសហសម័យ។

សរុបមក ការវាយឆ្មក់លើហ្គេតូក្រុងរ៉ូមគឺជាករណីតំណាងមួយនៃរបៀបដែលហូឡូកូសបានបំផ្លាញសហគមន៍ជ្វីហ្វនៅទូទាំងអឺរ៉ុប តាមរយៈការចាប់ខ្លួនជាក្រុម ការកំណត់អត្តសញ្ញាណ និងការនិរទេសទៅជំរុំប្រល័យពូជសាសន៍។ សម្រាប់អ្នកអានសម័យនេះ តួលេខអ្នកត្រូវចាប់ខ្លួន ១,២៥៩ នាក់ និងអ្នករស់រានមានជីវិតតែ ១៦ នាក់ គឺជាសក្ខីកម្មដ៏ច្បាស់លាស់មួយនៃអ្វីដែលបានកើតឡើងនៅក្រុងរ៉ូម កាលពី ៨៣ ឆ្នាំមុន។