ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

សមុទ្រចិនខាងត្បូង ជាសមុទ្រជាយមួយ របស់មហាសមុទ្រប៉ាស៊ីហ្វិកខាងលិច ដែលគ្របដណ្ដប់ផ្ទៃក្រឡាប្រហែល ៣,៥ លានគីឡូម៉ែត្រការ៉េ។ តាមវិគីភីឌា វាមានព្រំប្រទល់ខាងជើងជាប់នឹងតំបន់ក្វាងទុង និងកោះហៃណាន (ចិន) និងកោះតៃវ៉ាន់ ខាងលិចជាប់វៀតណាម និងឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន (រួមមានឡាវ កម្ពុជា ថៃ) ខាងកើតជាប់កោះហ្វីលីពីន និងខាងត្បូងជាប់កោះបរណេអូ (ម៉ាឡេស៊ី ព្រុយណេ ឥណ្ឌូនេស៊ី) និងកោះស៊ូម៉ាត្រា។

សមុទ្រនេះ តភ្ជាប់ជាមួយសមុទ្រផ្សេងៗ តាមច្រកសមុទ្រមួយចំនួន រួមមាន ច្រកតៃវ៉ាន់ (ទៅសមុទ្រចិនខាងកើត) ច្រកលូហ្សុន (ទៅសមុទ្រហ្វីលីពីន) ច្រកការីម៉ាតា និងបាំងកា (ទៅសមុទ្រជ្វា) និងច្រកផ្សេងៗ ទៅសមុទ្រស៊ូលូ។ លើសពីនេះ ឈូងសមុទ្រតុងកឹង (រវាងវៀតណាម និងចិន) និងឈូងសមុទ្រថៃ (ដែលហ៊ុមព័ទ្ធ ដោយថៃ កម្ពុជា និងវៀតណាម) ក៏ជាផ្នែកមួយនៃសមុទ្រចិនខាងត្បូងដែរ។ ដោយសារទីតាំងភូមិសាស្ត្រយុទ្ធសាស្ត្រ និងធនធានធម្មជាតិ សមុទ្រនេះមានសារៈសំខាន់ខ្លាំង ទាំងខាងពាណិជ្ជកម្ម សន្តិសុខថាមពល និងនយោបាយ ព្រមទាំងជាប្រភពនៃជម្លោះ ទឹកដីនិងដែនសមុទ្រ រវាងប្រទេសជុំវិញ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

បើគិតខាងភូមិសាស្ត្រ សមុទ្រចិនខាងត្បូង មានលក្ខណៈសម្បូរទៅដោយ កោះ ថ្មប៉ប្រះទឹក និងអាងទឹកជ្រៅ។ ជាក់ស្ដែង វាមានប្រជុំកោះធំៗ ពីរ គឺ កោះស្ព្រាតលី (Spratly Islands) ដែលជាប្រជុំកោះធំជាងគេ និងកោះប៉ារ៉ាសែល (Paracel Islands) នៅភាគខាងជើង ព្រមទាំងកោះម៉ាកក្លេសហ្វីល (Macclesfield Bank) និងកោះប្រាតាស (Pratas Islands) ផងដែរ។ យោងតាមវិគីភីឌា តំបន់ទឹកជ្រៅបំផុត ឈានដល់ជម្រៅជាង ៥,០០០ ម៉ែត្រ ខណៈដែល ថ្មប៉ប្រះទឹក និងកូនកោះជាច្រើន មានជម្រៅរាក់ និងជាគ្រោះថ្នាក់ ដល់នាវាចរ។

ចំពោះប្រជាជនវិញ កោះភាគច្រើន នៅក្នុងសមុទ្រនេះ មិនមានប្រជាជន រស់នៅអចិន្ត្រៃយ៍ទេ។ មានតែទាហាន និងបុគ្គលិកយោធា មកពីប្រទេសទាមទារ ដែលឈរជើង នៅលើកោះមួយចំនួន។ ឧទាហរណ៍ កោះតៃពីង (Itu Aba) ដែលតៃវ៉ាន់គ្រប់គ្រង មានប្រជាជន ប្រមាណពីរបីរយនាក់ រួមទាំងយោធា និងអ្នកស្រាវជ្រាវ។ ផ្ទុយទៅវិញ បណ្ដាប្រជាជន នៅតាមឆ្នេររបស់ប្រទេសជុំវិញ ដូចជាវៀតណាម ហ្វីលីពីន និងកម្ពុជា មានជីវភាពពឹងផ្អែក យ៉ាងខ្លាំងលើធនធានសមុទ្រ។ នៅកម្ពុជា ខេត្តជាប់ឈូងសមុទ្រថៃ ដូចជាកោះកុង ព្រះសីហនុ កំពត និងកែប ប្រជាជនប្រកបរបរនេសាទ និងទេសចរណ៍សមុទ្រ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

សមុទ្រចិនខាងត្បូង បានដើរតួនាទី ជាផ្លូវសមុទ្រ ដ៏សំខាន់ អស់រាប់ពាន់ឆ្នាំ។ វាជាផ្នែកមួយ នៃ "ផ្លូវសូត្រសមុទ្រ" (Maritime Silk Road) ដែលតភ្ជាប់ អរិយធម៌ចិន ជាមួយនឹងឥណ្ឌា និងពិភពអារ៉ាប់។ នៅសម័យអង្គរ អ្នកដំណើរ និងឈ្មួញខ្មែរ បានប្រើប្រាស់ ផ្លូវទឹកនេះ សម្រាប់ពាណិជ្ជកម្ម គ្រឿងទេស និងទំនិញផ្សេងៗ។

ទោះយ៉ាងណា ជម្លោះទំនើប បានចាប់ផ្ដើម ឡើងវិញ បន្ទាប់ពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២ នៅពេល ដែលចិន បានបោះពុម្ព ផែនទី "បន្ទាត់ប្រាំបួនដាច់" (nine-dash line) ក្នុងឆ្នាំ១៩៤៧ ដោយអះអាង កម្មសិទ្ធិ លើស្ទើរតែ ៩០% នៃផ្ទៃសមុទ្រ។ តាមវិគីភីឌា ការអះអាងនេះ បានបង្កើតជម្លោះជាមួយ ប្រទេសជិតខាង ជាពិសេស បន្ទាប់ពី អនុសញ្ញាសហប្រជាជាតិ ស្តីពីច្បាប់សមុទ្រ (UNCLOS) ត្រូវបាន អនុម័តនៅឆ្នាំ១៩៨២ ដែលបាន ផ្ដល់តំបន់សេដ្ឋកិច្ចផ្ដាច់មុខ (EEZ) ២០០ ម៉ាយសមុទ្រ ដល់រដ្ឋនីមួយៗ។

ព្រឹត្តិការណ៍ ប្រឈមមុខ សំខាន់ៗ មានដូចជា សមរភូមិកោះប៉ារ៉ាសែល ឆ្នាំ១៩៧៤ (ចិន-វៀតណាមខាងត្បូង) ការប៉ះទង្គិចគ្នានៅស្ព្រាតលី ឆ្នាំ១៩៨៨ (ចិន-វៀតណាម) វិបត្តិ Mischief Reef ឆ្នាំ១៩៩៥ (ចិន-ហ្វីលីពីន) និងការប្រឈមមុខនៅ Scarborough Shoal ឆ្នាំ២០១២។ ចាប់តាំងពី ឆ្នាំ២០១៤ មក ចិនបានបង្កើន ការសាងសង់កោះសិប្បនិម្មិត យ៉ាងធំធេង ដែលធ្វើឱ្យ សហគមន៍អន្តរជាតិ ព្រួយបារម្ភ។ កម្ពុជា ជាសមាជិកអាស៊ាន ដែលមិនមែន ជាអ្នកទាមទារដោយផ្ទាល់ តែងតែបានអំពាវនាវ ឱ្យមាន ការដោះស្រាយ ដោយសន្តិវិធី ស្របតាម ច្បាប់អន្តរជាតិ។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

ខាងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច សមុទ្រចិនខាងត្បូង គឺជាសរសៃឈាម ពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក។ យោងតាមវិគីភីឌា ប្រហែលមួយភាគបី នៃទំនិញដឹកជញ្ជូនតាមសមុទ្រ ទូទាំងពិភពលោក ឆ្លងកាត់តំបន់នេះ។ ជាពិសេស វាជាផ្លូវដឹកប្រេងឆៅ ដ៏សំខាន់ ពីមជ្ឈិមបូព៌ា ទៅកាន់ចិន ជប៉ុន និងកូរ៉េខាងត្បូង។ ក្រៅពីនេះ តំបន់នេះ សម្បូរជលផល ដែលផ្ដល់អាហារសមុទ្រ ដល់ប្រជាជន រាប់រយលាននាក់។ អ្នកនេសាទកម្ពុជា យ៉ាងច្រើន ពឹងផ្អែកលើធនធាន នៅក្នុងឈូងសមុទ្រថៃ ដែលជាផ្នែកមួយនៃសមុទ្រនេះ។

ចំណែក ធនធានប្រេងកាត និងឧស្ម័នធម្មជាតិ ក៏មានសក្ដានុពល ខ្ពស់ដែរ។ អាងទឹកជាច្រើន នៅក្រោមបាតសមុទ្រ ត្រូវបានប៉ាន់ប្រមាណ ថាមានធនធាន ដ៏ច្រើន ដែលអាចទាញយកបាន។ ប្រទេសកម្ពុជា បានចាប់ផ្ដើម ការស្វែងរក ប្រេង នៅក្នុងដែនសមុទ្ររបស់ខ្លួន ក្នុងឈូងសមុទ្រថៃ តាំងពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ២០០០ ប៉ុន្តែលទ្ធផល នៅមិនទាន់ សម្រេចជាផ្លូវការ។

តាមវប្បធម៌ សមុទ្រចិនខាងត្បូង បានបន្សល់ទុក នូវកេរ្តិ៍ដំណែល យ៉ាងជ្រាលជ្រៅ លើជីវភាព របស់ប្រជាជន តាមបណ្ដាឆ្នេរ។ ពីបុរាណកាល ពាណិជ្ជករ និងអ្នកដំណើរ បាននាំយក សាសនា ភាសា និងទំនៀមទម្លាប់ ឆ្លងកាត់សមុទ្រនេះ។ នៅកម្ពុជា វប្បធម៌មាត់សមុទ្រ ត្រូវបានឆ្លុះបញ្ចាំង តាមរយៈ ពិធីបុណ្យទូក របាំត្រុដិ និងម្ហូបអាហារសមុទ្រ ដូចជាប្រហុក និងកាពិ។ តំបន់ទេសចរណ៍ ដូចជាក្រុងព្រះសីហនុ និងកោះរ៉ុង ត្រូវបានទាក់ទាញ ភ្ញៀវជាតិ និងអន្តរជាតិ ដែលរួមចំណែក យ៉ាងសំខាន់ ដល់សេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

នាពេលបច្ចុប្បន្ន សមុទ្រចិនខាងត្បូង នៅតែជា ចំណុចក្ដៅ នៃភូមិសាស្ត្រនយោបាយ។ ការពង្រឹង វត្តមានយោធា របស់ចិន នៅលើកោះសិប្បនិម្មិត ដូចជានៅ Subi Reef, Mischief Reef និង Fiery Cross Reef បានបង្កើន ក្ដីបារម្ភ ដល់បណ្ដាប្រទេស ក្នុងតំបន់ និងសហរដ្ឋអាមេរិក។ សហរដ្ឋអាមេរិក បានធ្វើប្រតិបត្តិការ "សេរីភាពនាវាចរ" (FONOPs) ដើម្បី បញ្ជាក់ថា សមុទ្រនេះ ជាដែនទឹកអន្តរជាតិ។ ទន្ទឹមនឹងនេះ សមាជិកអាស៊ាន និងចិន កំពុងបន្ត ការចរចា "ក្រមប្រតិបត្តិ" (Code of Conduct) ដើម្បីគ្រប់គ្រង សកម្មភាព នៅក្នុងតំបន់ តែដំណើរការនេះ មានភាពយឺតយ៉ាវ ដោយសារ ការខ្វែងគំនិត លើវិសាលភាព និងកាតព្វកិច្ច ផ្នែកច្បាប់។

សម្រាប់អ្នកអានខ្មែរពល (KhmerPulse) បញ្ហាសមុទ្រចិនខាងត្បូង មានការពាក់ព័ន្ធ ដោយផ្ទាល់ ពីព្រោះ ស្ថិរភាព នៅក្នុងតំបន់ ប៉ះពាល់ដល់ការនេសាទ ពាណិជ្ជកម្ម និងតម្លៃទំនិញ នៅកម្ពុជា។ ការកើនឡើង ភាពតានតឹង អាចធ្វើឱ្យ ខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ ត្រូវបានរាំងស្ទះ ហើយការនេសាទ ហួសកម្រិត និងការបំផ្លាញ បរិស្ថានសមុទ្រ ដោយសារ ការសាងសង់កោះ អាចធ្វើឱ្យ ស្តុកត្រី ធ្លាក់ចុះ ដែលប៉ះពាល់ ដល់ជីវភាព អ្នកនេសាទខ្មែរ រាប់ម៉ឺនគ្រួសារ។ ជាងនេះទៅទៀត ភាពមិនច្បាស់លាស់ នៃដែនសមុទ្រ ក៏បង្កផលប៉ះពាល់ ដល់ការរុករក ប្រេងកាត របស់កម្ពុជាដែរ។ ដូច្នេះ ការតាមដាន ស្ថានការណ៍ នៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង គឺជាកត្តា ចាំបាច់ សម្រាប់ប្រជាជន ខ្មែរ។