ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់
ទិដ្ឋភាពទូទៅ
ប្រភព: Wikipedia
ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដែលមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋឥស្លាមអ៊ីរ៉ង់ និងធ្លាប់ត្រូវបានគេស្គាល់ក្នុងនាម "ពែរ្ស" គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់អាស៊ីខាងលិច។ តាម Wikipedia អ៊ីរ៉ង់មានចំនួនប្រជាជនជាង ៩២ លាននាក់ ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ១៧ លើពិភពលោក ទាំងផ្នែកទំហំភូមិសាស្ត្រ និងចំនួនប្រជាជន។
ប្រទេសនេះត្រូវបានគេចាត់ទុកជាមហាអំណាចតំបន់មួយ ដោយមានឥទ្ធិពលផ្នែកនយោបាយ សាសនា និងសេដ្ឋកិច្ច ទូទាំងតំបន់មជ្ឈឹមបូព៌ា។ ទីក្រុងតេហេរ៉ង់ (Tehran) គឺជារដ្ឋធានី ទីក្រុងធំបំផុត និងជាមជ្ឈមណ្ឌលហិរញ្ញវត្ថុនៃប្រទេសមួយនេះ។
ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន
ប្រភព: Wikipedia
តាមការបញ្ជាក់របស់ Wikipedia (ភាសាខ្មែរ) ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់គ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីសរុបប្រមាណ ១,៦៤៨,១៩៥ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាប្រទេសធំបំផុតទីពីរនៅតំបន់មជ្ឈឹមបូព៌ា បន្ទាប់ពីអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត និងជាប្រទេសធំបំផុតទីប្រាំមួយក្នុងទ្វីបអាស៊ី។
អ៊ីរ៉ង់មានព្រំប្រទល់ច្រើនជាមួយប្រទេសជិតខាងសំខាន់ៗ៖ ទិសខាងលិចជាប់នឹងអ៊ីរ៉ាក់ និងតួកគី ទិសពាយព្យជាប់នឹងអាមេនី និងអាស៊ែបៃសង់ ទិសខាងជើងជាប់សមុទ្រកាសព្យែន ទិសឥសាន្តជាប់តួកមេនីស្ថាន ទិសខាងកើតជាប់អាហ្វហ្គានីស្ថាន ទិសអាគ្នេយ៍ជាប់ប៉ាគីស្ថាន និងទិសខាងត្បូងជាប់ឈូងសមុទ្រពែរ្ស និងឈូងសមុទ្រអូម៉ង់។ ប្រទេសនេះត្រូវបានបែងចែកជាប្រាំតំបន់ និង ៣១ ខេត្ត។ ប្រជាជនអ៊ីរ៉ង់មានពហុជនជាតិ រួមមានពែរ្ស អាស៊ែរី ឃឺដ លូរ៍ និងក្រុមអារ៉ាប់ ដោយភាសាពែរ្ស (Farsi) ជាភាសាផ្លូវការ។
ប្រវត្តិសាស្ត្រ
ប្រភព: Wikipedia
ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីរ៉ង់មានរយៈពេលវែងជាងបួនពាន់ឆ្នាំ និងជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រភពនៃអរិយធម៌ចំណាស់ជាងគេលើពិភពលោក។ តាម Wikipedia ចក្រភពអាខេមេនីដ (Achaemenid Empire) ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយព្រះចៅ Cyrus មហារាជ ក្នុងសតវត្សទី ៦ មុន គ.ស. ត្រូវបានចាត់ទុកជាចក្រភពពែរ្សទីមួយ និងជាចក្រភពធំបំផុតមួយក្នុងបុរាណកាល។
បន្ទាប់មក ដែនដីនេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយរាជវង្សជាបន្តបន្ទាប់ រួមមានរាជវង្ស Sasanian, Saffarid, Safavid និង Afsharid។ នៅសតវត្សទី ២០ រាជវង្ស Pahlavi បានដឹកនាំការធ្វើទំនើបកម្មនៃប្រទេស ប៉ុន្តែបានបញ្ចប់ដោយបដិវត្តន៍ឥស្លាមឆ្នាំ ១៩៧៩ ដែលនាំមកនូវការត្រឡប់មកវិញរបស់ Ayatollah Khomeini ពីការនិរទេសនៅប្រទេសបារាំង។
ការតស៊ូជាមួយអ៊ីរ៉ាក់ក្នុងសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់-អ៊ីរ៉ាក់ (១៩៨០-១៩៨៨) បាននាំឱ្យមានការខូចខាតយ៉ាងធំធេង ហើយតាំងពីពេលនោះមក សាធារណរដ្ឋឥស្លាមអ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានដឹកនាំដោយប្រព័ន្ធផ្តាច់មុខសាសនា ដែលមានមេដឹកនាំកំពូល (Supreme Leader) ជាបុគ្គលមានអំណាចខ្ពស់បំផុត។
សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌
ប្រភព: Wikipedia
សេដ្ឋកិច្ចអ៊ីរ៉ង់ពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើធនធានធម្មជាតិ ជាពិសេសប្រេង និងឧស្ម័នធម្មជាតិ។ តាម Wikipedia តំបន់ឧស្ម័ន South Pars ដែលអ៊ីរ៉ង់ចែករំលែកជាមួយកាតា គឺជាដែនឧស្ម័នធំបំផុតលើពិភពលោក និងផ្ទុកប្រមាណ ៨% នៃទុនបម្រុងឧស្ម័នសរុបនៃផែនដី។ លើសពីនេះ អ៊ីរ៉ង់ក៏ជាប្រទេសផលិតរថយន្តធំបំផុតទី ១៦ នៅលើពិភពលោក ជាមួយនឹងក្រុមហ៊ុន IKCO ដែលជាក្រុមហ៊ុនផលិតរថយន្តធំបំផុតនៅមជ្ឈឹមបូព៌ា អាស៊ីកណ្តាល និងអាហ្វ្រិកខាងជើង។
ទោះជាយ៉ាងណា សេដ្ឋកិច្ចនេះក៏រងផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរពីទណ្ឌកម្មអន្តរជាតិ ជាពិសេសពីសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលធ្វើឱ្យអតិផរណាខ្ពស់ និងតម្លៃរូបិយវត្ថុធ្លាក់ចុះ។
ផ្នែកវប្បធម៌ អ៊ីរ៉ង់ល្បីល្បាញដោយកំណាព្យពែរ្ស (Hafez, Rumi, Ferdowsi) កម្រាលព្រំពែរ្ស ស្ថាបត្យកម្ម និងម្ហូប Chelow kabab ដែលជាម្ហូបជាតិ។ ប្រទេសនេះមានរមណីយដ្ឋានដែលបានចុះបញ្ជីជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោក UNESCO ច្រើនកន្លែង រួមមាន Persepolis និង Pasargadae។
ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន
ប្រភព: Wikipedia
សម្រាប់អ្នកអានកម្ពុជា អ៊ីរ៉ង់ជាតួអង្គសំខាន់នៅលើឆាកអន្តរជាតិ ដោយសារតួនាទីរបស់ខ្លួនក្នុងកិច្ចការនយោបាយតំបន់មជ្ឈឹមបូព៌ា និងការប្រ
អត្ថបទពាក់ព័ន្ធ
លោក Vance ថា អាមេរិកនិងអ៊ីរ៉ង់ «ជិតដល់» កិច្ចព្រមព្រៀង តែ«មិនទាន់ដល់»
អនុប្រធានាធិបតីអាមេរិក JD Vance បាននិយាយថា អាមេរិក-អ៊ីរ៉ង់កំពុងជិតព្រមព្រៀងគ្នាលើបទឈប់បាញ់ និងច្រក Hormuz ប៉ុន្តែការអនុម័តពីលោក Trump នៅមិនទាន់មាន។
លោក Trump ថ្លែងថាសហរដ្ឋអាមេរិក «មិនពេញចិត្ត» នឹងកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយអ៊ីរ៉ង់ ខណៈក្រុងតេហេរ៉ង់មានឆន្ទៈខ្ពស់
នៅថ្ងៃពុធ ទី២៧ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ លោកប្រធានាធិបតី Donald Trump បានថ្លែងថា សហរដ្ឋអាមេរិកមិនទាន់ពេញចិត្តនឹងកិច្ចព្រមព្រៀងកំពុងចរចាជាមួយអ៊ីរ៉ង់ ប៉ុន្តែបានកត់សម្គាល់ថាភាគីអ៊ីរ៉ង់មានឆន្ទៈយ៉ាងមុតមាំក្នុងការសម្រេចកិច្ចព្រមព្រៀង ដោយសារព័ត៌មានអន្តរជាតិជាច្រើនបានរាយការណ៍អំពីការថ្លែងនេះយ៉ាងផុលផុស។
ម៉ិចស៊ីកូយល់ព្រមធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះក្រុមបាល់ទាត់អ៊ីរ៉ង់នៅ World Cup ២០២៦ បន្ទាប់ពីសហរដ្ឋអាមេរិកបដិសេធ
ប្រធានាធិបតីម៉ិចស៊ីកូ លោកស្រី Claudia Sheinbaum ប្រកាសថា ម៉ិចស៊ីកូនឹងធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះឲ្យក្រុមអ៊ីរ៉ង់ក្នុង World Cup ឆ្នាំ២០២៦ ក្រោយសហរដ្ឋអាមេរិកបដិសេធ ដោយទីតាំងហ្វឹកហាត់នៅ Tijuana ។
តម្លៃប្រេងឆៅធ្លាក់ចុះ ៤% ខណៈអាមេរិក-អ៊ីរ៉ង់ខិតជិតកិច្ចព្រមព្រៀងបើកច្រកហរមូស
តម្លៃប្រេងឆៅសកលធ្លាក់ចុះជាង ៤% នៅដើមសប្តាហ៍នេះ បន្ទាប់ពីសញ្ញារីកចម្រើនក្នុងការចរចារវាងសហរដ្ឋអាមេរិកនិងអ៊ីរ៉ង់ ស្តីពីការបើកច្រកសមុទ្រហរមូសឡើងវិញ។
តុលាការបារ៉ែនផ្តន្ទាទោសអស់មួយជីវិតប្រាំបួននាក់ពីបទសហការជាមួយឆ្មាំបដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់
តុលាការបារ៉ែនផ្តន្ទាទោសជនជាប់ចោទ ៩ នាក់ឲ្យជាប់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិត និង ២ នាក់ឲ្យជាប់ ៣ ឆ្នាំ ពីបទសហការជាមួយកងឆ្មាំបដិវត្តន៍អ៊ីរ៉ង់ ដើម្បីប្រព្រឹត្តអំពើភេរវកម្មនិងអរិភាព។
តម្លៃប្រេងធ្លាក់ចុះក្រោយលោក ត្រាំ អះអាងថាសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់នឹងបញ្ចប់ឆាប់រហ័ស
តម្លៃប្រេងបានធ្លាក់ចុះនៅថ្ងៃពុធ ទី២០ ឧសភា បន្ទាប់ពីលោកប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក ដូណាល់ ត្រាំ អះអាងថាសង្គ្រាមជាមួយអ៊ីរ៉ង់នឹងបញ្ចប់យ៉ាងឆាប់រហ័ស ខណៈវិនិយោគិននៅតែព្រួយបារម្ភពីភាពមិនច្បាស់លាស់នៃកិច្ចពិភាក្សាសន្តិភាព។
លោក ត្រាំ បញ្ឈប់ការវាយប្រហារលើអ៊ីរ៉ង់ តាមសំណើសម្ព័ន្ធមិត្តឈូងសមុទ្រ
ប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក លោក ដូណាល់ ត្រាំ បានប្រកាសកាលពីថ្ងៃចន្ទថា លោកបានលុបចោលការវាយប្រហារយោធាលើអ៊ីរ៉ង់ដែលគ្រោងនឹងធ្វើឡើងនៅថ្ងៃអង្គារ ដោយលើកឡើងពី "ការចរចាដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ" និងតាមសំណើរបស់មេដឹកនាំសម្ព័ន្ធមិត្តនៅតំបន់ឈូងសមុទ្រ។
អ្នកដឹកនាំរឿងអ៊ីរ៉ង់ Asghar Farhadi ថ្កោលទោសការបង្ក្រាបបាតុករនិងការវាយប្រហារតាមផ្លូវអាកាស
លោក Asghar Farhadi ដែលជាអ្នកឈ្នះពានរង្វាន់ Oscar បានថ្កោលទោសការស្លាប់របស់ជនស៊ីវិលក្នុងការបង្ក្រាបបាតុករនិងការវាយប្រហាររបស់អាមេរិក-អ៊ីស្រាអែលនៅឯមហោស្រព Cannes ។
កិច្ចពិភាក្សា BRICS បញ្ចប់ដោយគ្មានសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួម បន្ទាប់ពីការបែកបាក់គ្នាលើសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់
កិច្ចពិភាក្សារបស់ក្រុម BRICS បានបញ្ចប់ដោយគ្មានសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួម ខណៈការបែកបាក់គ្នាលើសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់កាន់តែស៊ីជម្រៅ ដោយអ៊ីរ៉ង់ជំរុញឱ្យថ្កោលទោសអំពើរំលោភច្បាប់អន្តរជាតិ និងឥណ្ឌាលើកឡើងពីទស្សនៈខុសគ្នាក្នុងចំណោមសមាជិក។
Narges Mohammadi ជ័យលាភីណូបែលសន្តិភាព ត្រូវបញ្ជូនទៅមន្ទីរពេទ្យតេហេរ៉ង់ ក្រោយដួលក្នុងពន្ធនាគារ
តាមការរាយការណ៍របស់ NPR និង New York Times លោកស្រី Narges Mohammadi ជ័យលាភីរង្វាន់ណូបែលសន្តិភាព និងជាសកម្មជនសិទ្ធិមនុស្សអ៊ីរ៉ង់ ត្រូវបានបញ្ជូនទៅមន្ទីរពេទ្យក្នុងរដ្ឋធានីតេហេរ៉ង់ បន្ទាប់ពីដួលសន្លប់ក្នុងពន្ធនាគារកាលពីដើមខែឧសភា នេះបើយោងតាមមូលនិធិគ្រួសាររបស់នាង។
លោកស្រី ណាហ្គេស មហាម៉ាទី ជ័យលាភីណូបែលអ៊ីរ៉ង់ បានដោះលែងដោយដាក់ប្រាក់ធានា និងបញ្ជូនទៅមន្ទីរពេទ្យ
ណាហ្គេស មហាម៉ាទី សកម្មជនសិទ្ធិមនុស្ស និងជ័យលាភីរង្វាន់ណូបែលសន្តិភាព ត្រូវបានអាជ្ញាធរអ៊ីរ៉ង់ដោះលែងដោយដាក់ប្រាក់ធានា និងបញ្ជូនទៅកាន់មន្ទីរពេទ្យនៅទីក្រុងតេហេរ៉ង់ បន្ទាប់ពីសុខភាពរបស់នាងធ្លាក់ចុះខ្លាំងនៅក្នុងពន្ធនាគារហ្សង់ហ្សង់។
ប្រេងឡើងថ្លៃខ្លាំងក្រោយត្រាំបដិសេធសំណើសន្តិភាពអ៊ីរ៉ង់
នៅថ្ងៃទី១១ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៦ តម្លៃប្រេងពិភពលោកបានលោតឡើងយ៉ាងខ្លាំង បន្ទាប់ពីប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក លោក ដូណាល់ ត្រាំ បដិសេធសំណើចរចារបស់អ៊ីរ៉ង់ ដែលបានបន្តធ្វើឱ្យច្រកសមុទ្រហ័រមូសបិទ និងរំខានដល់ការផ្គត់ផ្គង់ថាមពលសកល។
រូបភាពផ្កាយរណបបង្ហាញការលេចធ្លាយប្រេងឆៅដ៏ធំនៅជិតកោះខាករបស់អ៊ីរ៉ង់
រូបភាពផ្កាយរណបបង្ហាញការលេចធ្លាយប្រេងដ៏ធំនៅកោះខាក បង្កការព្រួយបារម្ភពីស្ថានភាពហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធប្រេងអ៊ីរ៉ង់ និងមានការសង្ស័យពាក់ព័ន្ធនឹងសហរដ្ឋអាមេរិក។
ត្រាំប្រកាសសហរដ្ឋអាមេរិកនឹងជួយនាវាជាប់គាំងនៅច្រកសមុទ្រហោម៉ូស
ប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក ដូណាល់ ត្រាំ បានប្រកាសថា សហរដ្ឋអាមេរិកនឹងចាប់ផ្ដើមជួយនាំនាវាអព្យាក្រឹតមួយចំនួនដែលជាប់គាំងឱ្យចេញពីច្រកសមុទ្រហោម៉ូស ចាប់ពីថ្ងៃច័ន្ទនេះតទៅ។
អ៊ីរ៉ង់ដាក់ស្នើសន្តិភាព ១៤ ចំណុច តែត្រាំព៍សង្ស័យនឹងបដិសេធ
ប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក ដូណាល់ ត្រាំព៍ បានថ្លែងថា គាត់ទំនងជាមិនអាចទទួលយកបានឡើយ នូវសំណើសន្តិភាពចុងក្រោយរបស់អ៊ីរ៉ង់ ដែលត្រូវបានបញ្ជូនតាមរយៈប៉ាគីស្ថាន។
ប៉េកាំងបញ្ជាក្រុមហ៊ុនចិន មិនអនុវត្តតាមទណ្ឌកម្មអាមេរិកលើរោងចក្រចម្រាញ់ប្រេង
រដ្ឋាភិបាលចិនបានបញ្ជាក្រុមហ៊ុនក្នុងស្រុក កុំឱ្យអនុវត្តតាមទណ្ឌកម្មរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកលើរោងចក្រចម្រាញ់ប្រេងចិនចំនួនប្រាំ ដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់ថាជួញដូរប្រេងជាមួយអ៊ីរ៉ង់។
ត្រាំប់អះអាងការប្រយុទ្ធជាមួយអ៊ីរ៉ង់បានបញ្ចប់ ដើម្បីគេចផុតថ្ងៃកំណត់ច្បាប់សង្គ្រាម
ប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក Donald Trump បានផ្ញើលិខិតទៅថ្នាក់ដឹកនាំសភា ដោយប្រកាសថាការប្រយុទ្ធជាមួយអ៊ីរ៉ង់ "បានបញ្ចប់ហើយ" ខណៈថ្ងៃកំណត់ ៦០ ថ្ងៃតាមច្បាប់អំណាចសង្គ្រាមត្រូវផុតកំណត់នៅថ្ងៃសុក្រ។
ត្រាំ ប្រៀបធៀបកងទ័ពជើងទឹកអាមេរិក ទៅនឹង "ចោរសមុទ្រ" ពេលដែលបានឆក់យកទំនិញតាន់ករអ៊ីរ៉ង់
ប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក ដូណាល់ ត្រាំ បានប្រៀបធៀបប្រតិបត្តិការរបស់កងទ័ពជើងទឹកជាតិ ទៅនឹងចោរសមុទ្រ ក្នុងចំណោមការឆក់យកនាវា និងទំនិញ ជាផ្នែកនៃការបិទទ្វារសមុទ្រជ្រោះហ័រម៉ូស។
ណាហ្គេស មូហ្គាំម៉ាឌី អ្នកឈ្នះពានរង្វាន់នូបែលដែលជាប់ពន្ធនាគារ ត្រូវបានដឹកទៅពេទ្យបន្ទាន់
ស្ត្រីជននិរទេសសិទ្ធិអ៊ីរ៉ង់ ណាហ្គេស មូហ្គាំម៉ាឌី ត្រូវបានដឹកទៅមន្ទីរពេទ្យភ្លាមៗ បន្ទាប់ពីរងគ្រោះដោយ "វិបត្តិបេះដូង" ខណៈពេលនៅក្នុងពន្ធនាគារ។