ទិដ្ឋភាពទូទៅ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់ ដែលមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា សាធារណរដ្ឋឥស្លាមអ៊ីរ៉ង់ និងធ្លាប់ត្រូវបានគេស្គាល់ក្នុងនាម "ពែរ្ស" គឺជាប្រទេសមួយស្ថិតនៅតំបន់អាស៊ីខាងលិច។ តាម Wikipedia អ៊ីរ៉ង់មានចំនួនប្រជាជនជាង ៩២ លាននាក់ ហើយជាប់ចំណាត់ថ្នាក់ទី ១៧ លើពិភពលោក ទាំងផ្នែកទំហំភូមិសាស្ត្រ និងចំនួនប្រជាជន។

ប្រទេសនេះត្រូវបានគេចាត់ទុកជាមហាអំណាចតំបន់មួយ ដោយមានឥទ្ធិពលផ្នែកនយោបាយ សាសនា និងសេដ្ឋកិច្ច ទូទាំងតំបន់មជ្ឈឹមបូព៌ា។ ទីក្រុងតេហេរ៉ង់ (Tehran) គឺជារដ្ឋធានី ទីក្រុងធំបំផុត និងជាមជ្ឈមណ្ឌលហិរញ្ញវត្ថុនៃប្រទេសមួយនេះ។

ភូមិសាស្ត្រ និងប្រជាជន

ប្រភព: Wikipedia

តាមការបញ្ជាក់របស់ Wikipedia (ភាសាខ្មែរ) ប្រទេសអ៊ីរ៉ង់គ្របដណ្តប់លើផ្ទៃដីសរុបប្រមាណ ១,៦៤៨,១៩៥ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលធ្វើឱ្យវាក្លាយជាប្រទេសធំបំផុតទីពីរនៅតំបន់មជ្ឈឹមបូព៌ា បន្ទាប់ពីអារ៉ាប៊ីសាអ៊ូឌីត និងជាប្រទេសធំបំផុតទីប្រាំមួយក្នុងទ្វីបអាស៊ី។

អ៊ីរ៉ង់មានព្រំប្រទល់ច្រើនជាមួយប្រទេសជិតខាងសំខាន់ៗ៖ ទិសខាងលិចជាប់នឹងអ៊ីរ៉ាក់ និងតួកគី ទិសពាយព្យជាប់នឹងអាមេនី និងអាស៊ែបៃសង់ ទិសខាងជើងជាប់សមុទ្រកាសព្យែន ទិសឥសាន្តជាប់តួកមេនីស្ថាន ទិសខាងកើតជាប់អាហ្វហ្គានីស្ថាន ទិសអាគ្នេយ៍ជាប់ប៉ាគីស្ថាន និងទិសខាងត្បូងជាប់ឈូងសមុទ្រពែរ្ស និងឈូងសមុទ្រអូម៉ង់។ ប្រទេសនេះត្រូវបានបែងចែកជាប្រាំតំបន់ និង ៣១ ខេត្ត។ ប្រជាជនអ៊ីរ៉ង់មានពហុជនជាតិ រួមមានពែរ្ស អាស៊ែរី ឃឺដ លូរ៍ និងក្រុមអារ៉ាប់ ដោយភាសាពែរ្ស (Farsi) ជាភាសាផ្លូវការ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ

ប្រភព: Wikipedia

ប្រវត្តិសាស្ត្រអ៊ីរ៉ង់មានរយៈពេលវែងជាងបួនពាន់ឆ្នាំ និងជាប្រទេសមួយក្នុងចំណោមប្រភពនៃអរិយធម៌ចំណាស់ជាងគេលើពិភពលោក។ តាម Wikipedia ចក្រភពអាខេមេនីដ (Achaemenid Empire) ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយព្រះចៅ Cyrus មហារាជ ក្នុងសតវត្សទី ៦ មុន គ.ស. ត្រូវបានចាត់ទុកជាចក្រភពពែរ្សទីមួយ និងជាចក្រភពធំបំផុតមួយក្នុងបុរាណកាល។

បន្ទាប់មក ដែនដីនេះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយរាជវង្សជាបន្តបន្ទាប់ រួមមានរាជវង្ស Sasanian, Saffarid, Safavid និង Afsharid។ នៅសតវត្សទី ២០ រាជវង្ស Pahlavi បានដឹកនាំការធ្វើទំនើបកម្មនៃប្រទេស ប៉ុន្តែបានបញ្ចប់ដោយបដិវត្តន៍ឥស្លាមឆ្នាំ ១៩៧៩ ដែលនាំមកនូវការត្រឡប់មកវិញរបស់ Ayatollah Khomeini ពីការនិរទេសនៅប្រទេសបារាំង។

ការតស៊ូជាមួយអ៊ីរ៉ាក់ក្នុងសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់-អ៊ីរ៉ាក់ (១៩៨០-១៩៨៨) បាននាំឱ្យមានការខូចខាតយ៉ាងធំធេង ហើយតាំងពីពេលនោះមក សាធារណរដ្ឋឥស្លាមអ៊ីរ៉ង់ត្រូវបានដឹកនាំដោយប្រព័ន្ធផ្តាច់មុខសាសនា ដែលមានមេដឹកនាំកំពូល (Supreme Leader) ជាបុគ្គលមានអំណាចខ្ពស់បំផុត។

សេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌

ប្រភព: Wikipedia

សេដ្ឋកិច្ចអ៊ីរ៉ង់ពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើធនធានធម្មជាតិ ជាពិសេសប្រេង និងឧស្ម័នធម្មជាតិ។ តាម Wikipedia តំបន់ឧស្ម័ន South Pars ដែលអ៊ីរ៉ង់ចែករំលែកជាមួយកាតា គឺជាដែនឧស្ម័នធំបំផុតលើពិភពលោក និងផ្ទុកប្រមាណ ៨% នៃទុនបម្រុងឧស្ម័នសរុបនៃផែនដី។ លើសពីនេះ អ៊ីរ៉ង់ក៏ជាប្រទេសផលិតរថយន្តធំបំផុតទី ១៦ នៅលើពិភពលោក ជាមួយនឹងក្រុមហ៊ុន IKCO ដែលជាក្រុមហ៊ុនផលិតរថយន្តធំបំផុតនៅមជ្ឈឹមបូព៌ា អាស៊ីកណ្តាល និងអាហ្វ្រិកខាងជើង។

ទោះជាយ៉ាងណា សេដ្ឋកិច្ចនេះក៏រងផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរពីទណ្ឌកម្មអន្តរជាតិ ជាពិសេសពីសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលធ្វើឱ្យអតិផរណាខ្ពស់ និងតម្លៃរូបិយវត្ថុធ្លាក់ចុះ។

ផ្នែកវប្បធម៌ អ៊ីរ៉ង់ល្បីល្បាញដោយកំណាព្យពែរ្ស (Hafez, Rumi, Ferdowsi) កម្រាលព្រំពែរ្ស ស្ថាបត្យកម្ម និងម្ហូប Chelow kabab ដែលជាម្ហូបជាតិ។ ប្រទេសនេះមានរមណីយដ្ឋានដែលបានចុះបញ្ជីជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោក UNESCO ច្រើនកន្លែង រួមមាន Persepolis និង Pasargadae។

ការពាក់ព័ន្ធបច្ចុប្បន្ន

ប្រភព: Wikipedia

សម្រាប់អ្នកអានកម្ពុជា អ៊ីរ៉ង់ជាតួអង្គសំខាន់នៅលើឆាកអន្តរជាតិ ដោយសារតួនាទីរបស់ខ្លួនក្នុងកិច្ចការនយោបាយតំបន់មជ្ឈឹមបូព៌ា និងការប្រ